Trong bối cảnh mới, Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh bên cạnh việc đảm bảo chức năng chung của ngành Ngoại giao về lễ tân và lãnh sự, còn thực hiện một số nhiệm vụ chính như sau:
Tham mưu cho Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác đối ngoại tại các tỉnh, thành phía nam, bao gồm:
Trong bối cảnh mới, Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh bên cạnh việc đảm bảo chức năng chung của ngành Ngoại giao về lễ tân và lãnh sự, còn thực hiện một số nhiệm vụ chính như sau:
Tham mưu cho Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác đối ngoại tại các tỉnh, thành phía nam, bao gồm:
1. Xây dựng, hệ thống hóa, tham gia ý kiến đối với các văn bản quy phạm pháp luật, văn bản chỉ đạo, điều hành liên quan đến lĩnh vực công tác do Sở phụ trách;
2. Tổ chức phổ biến, tuyên truyền, hướng dẫn triển khai, kiểm tra và chỉ đạo việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, văn bản chỉ đạo, điều hành của các cấp có thẩm quyền trong lĩnh vực đối ngoại;
3. Tham mưu các vấn đề liên quan đến việc thực hiện các nhiệm vụ của ngành Ngoại giao về chính trị, kinh tế, văn hóa, biên giới lãnh thổ và công tác người Việt Nam ở nước ngoài, phục vụ sự nghiệp pháp triển kinh tế - xã hội; phối hợp thực hiện các nhiệm vụ đối ngoại theo ủy quyền hoặc phân công của Bộ trưởng;
4. Nghiên cứu, tổng hợp, dự báo, tham mưu cho Bộ về tình hình đối ngoại trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa;
5. Triển khai các chương trình, hoạt động ngoại giao kinh tế thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Ngoại giao theo phân công;
6. Triển khai các chương trình, hoạt động ngoại giao văn hóa thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Ngoại giao theo phân công;
7. Triển khai thực hiện công tác thông tin đối ngoại theo phân công của Bộ;
8. Thực hiện công tác lãnh sự theo thẩm quyền và phân cấp của Bộ:
- Tham gia bảo hộ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài;
- Thực hiện công tác hợp pháp hóa lãnh sự, chứng nhận lãnh sự giấy tờ, tài liệu theo quy định pháp luật;
- Cấp, gia hạn, sửa đổi, bổ sung và hủy giá trị của hộ chiếu ngoại giao, hộ chiếu công vụ và cấp công hàm đề nghị phía nước ngoài cấp thị thực;
- Cấp thị thực, gia hạn tạm trú và cấp phép nhập cảnh cho người nước ngoài thuộc đối tượng do Bộ Ngoại giao quản lý theo quy định pháp luật;
- Xử lý các vụ việc lãnh sự liên quan đến người nước ngoài, tổ chức và pháp nhân nước ngoài cũng như các vụ việc có yếu tố nước ngoài khác;
- Thực hiện công tác lãnh sự khác theo quy định của pháp luật hoặc ủy quyền của Bộ trưởng.
9. Làm đầu mối xử lý các đề nghị xin phép tổ chức hội nghị, hội thảo quốc tế của các cơ quan đại diện lãnh sự, cơ quan lãnh sự danh dự nước ngoài đăng ký tổ chức
10. Quản lý hoạt động của các cơ quan đại diện nước ngoài trên địa bàn (trừ các công tác liên quan đến xét tăng biên chế; mở rộng, thu hẹp khu vực lãnh sự; chấp thuận người đứng đầu; thăm lãnh sự phạm nhân người nước ngoài thuộc quyền quản lý của Bộ Công an) theo quy định của pháp luật Việt Nam và luật pháp quốc tế.
11. Phối hợp xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch bồi dưỡng kiến thức đối ngoại, nghiệp vụ chuyên môn và ngoại ngữ.
Tham mưu cho lãnh đạo Thành phố và tổ chức triển khai các hoạt động đối ngoại của Thành phố, bao gồm:
12. Tham mưu về công tác hợp tác quốc tế, hội nhập quốc tế của Thành phố phù hợp với chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước;
13. Nghiên cứu, dự báo và báo cáo về các vấn đề quan hệ đối ngoại của Thành phố;
14. Tham mưu và tổ chức triển khai các nhiệm vụ ngoại giao kinh tế, mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế quốc tế nhằm phục vụ phát triển và hội nhập quốc tế của Thành phố;
15. Tham mưu và tổ chức triển khai các nhiệm vụ ngoại giao văn hóa, xây dựng và tổ chức các chương trình, kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược Ngoại giao văn hóa trong từng thời kỳ tại Thành phố; làm đầu mối trao đổi, phối hợp với Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài, các cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam và các chủ thể có yếu tố nước ngoài khác trong việc triển khai các hoạt động ngoại giao văn hóa và giới thiệu, quảng bá hình ảnh Thành phố ra nước ngoài;
16. Xử lý các vấn đề liên quan đến bảo hộ công dân của Thành phố ở nước ngoài và trong công tác lãnh sự đối với người nước ngoài tại Thành phố;
17. Tham mưu xây dựng kế hoạch đối ngoại hằng năm của lãnh đạo Thành phố trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt; chủ trì tổ chức các đoàn lãnh đạo Thành phố đi công tác nước ngoài; xây dựng và tổ chức thực hiện các kế hoạch, đề án đón tiếp các đoàn nước ngoài đến thăm và làm việc với lãnh đạo Thành phố;
18. Tham mưu, đề xuất, tổ chức ký kết và phối hợp triển khai các thỏa thuận quốc tế của Thành phố với các địa phương, tổ chức nước ngoài; theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các thỏa thuận đã ký kết;
19. Về công tác thông tin đối ngoại:
- Nghiên cứu, tổng hợp dư luận báo chí nước ngoài phục vụ công tác thông tin đối ngoại của Thành phố;
- Là đầu mối trong trao đổi, phối hợp với Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và các cơ quan đại diện nước ngoài tại Thành phố trong triển khai chương trình, kế hoạch thông tin, tuyên truyền đối ngoại của Thành phố;
- Cung cấp thông tin của Thành phố cho Bộ Ngoại giao và các cơ quan chức năng để phục vụ công tác thông tin, tuyên truyền đối ngoại; phối hợp với các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài triển khai các hoạt động thông tin đối ngoại, quảng bá về Thành phố ở nước ngoài;Xây dựng và tổ chức thực hiện các sản phẩm thông tin, tuyên truyền đối ngoại trong lĩnh vực đối ngoại;
- Chủ trì, phối hợp quản lý hoạt động thông tin, báo chí của báo chí nước ngoài hoạt động tại Thành phố theo hướng dẫn và phân cấp của Bộ.
- Chủ trì xây dựng kế hoạch, tổ chức hoạt động bồi dưỡng, hướng dẫn nghiệp vụ đối ngoại và hội nhập quốc tế và đào tạo ngoại ngữ cho cán bộ, công chức, viên chức Thành phố theo quy định pháp luật.
Với chức năng, nhiệm vụ được phân công, cùng với sự quyết tâm cống hiến phục vụ mục tiêu chung của Tổ quốc, tập thể Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh đã đóng vai trò như cánh tay nối dài của Bộ Ngoại giao tại Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành phía Nam, là đầu mối giúp Lãnh đạo Thành phố triển khai chính sách đối ngoại một các hiệu quả và thiết thực. Hiện Sở Ngoại vụ đang quản lý gần 60 cơ quan lãnh sự (trong đó có 27 cơ quan lãnh sự chuyên nghiệp, 32 cơ quan lãnh sự danh dự), 12 văn phòng đại diện kinh tế - thương mại – văn hóa và 2 tổ chức quốc tế đóng trên địa bàn Thành phố cùng 5 cơ quan lãnh sự tại thành phố Đà Nẵng.
Sở Ngoại vụ còn đảm nhận vai trò cơ quan chủ trì dự thảo các nội dung liên quan tới đối ngoại trong Văn kiện Đại hội Đảng Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ XI; chủ trì tham mưu Thành phố ban hành Đề án thúc đẩy quan hệ giữa Thành phố Hồ Chí Minh với địa phương trọng điểm thuộc các nước là đối tác chiến lược của Việt Nam, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2020 – 2025; Chiến lược nâng tầm công tác đối ngoại Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Chiến lược Ngoại giao văn hóa đến năm 2030 trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Đặc biệt, vào tháng 2/2023, Ban Cán sự đảng Bộ Ngoại giao và Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố đã ký kết Kế hoạch liên tịch trong việc chỉ đạo Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện nhiệm vụ đối ngoại trên phạm vi Thành phố giai đoạn 2024 – 2025. Việc ký kết quy chế phối hợp đã góp phần tăng cường vai trò của Bộ Ngoại giao trong công tác đối ngoại của Thành phố nói riêng, các địa phương phía Nam nói chung.