Xin Thứ trưởng cho biết những kết quả nổi bật trong công tác Ngoại vụ địa phương (NVĐP) thời gian qua?
Từ Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 15 đến nay, công tác NVĐP đã phát huy tốt vai trò "cánh tay đắc lực" của Bộ Ngoại giao (BNG) và đã đạt nhiều kết quả quan trọng.
Về chính trị đối ngoại, quan hệ quốc tế của các địa phương tiếp tục được mở rộng và ngày càng đi vào chiều sâu như: hợp tác giữa 7 tỉnh biên giới phía Bắc với các tỉnh Quảng Tây và Vân Nam (Trung Quốc), hợp tác khu vực biên giới giữa các địa phương nước ta với các tỉnh của các nước Lào và Campuchia... Năm 2010 khi Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN, nhiều địa phương đã đăng cai tổ chức thành công nhiều cuộc họp, hội nghị quốc tế quan trọng, góp phần đáng kể vào thành công chung của Năm Chủ tịch ASEAN 2010, tạo ấn tượng tốt đẹp đối với cộng đồng quốc tế.
Về biên giới lãnh thổ, các địa phương liên quan đã phối hợp chặt chẽ với BNG hoàn thành tốt các nhiệm vụ xây dựng và củng cố đường biên giới trên đất liền hòa bình, ổn định và phát triển; bảo vệ vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển; tích cực cung cấp thông tin, phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm về bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Nhiều địa phương đã tham gia chủ động và tích cực vào công tác ngoại giao kinh tế, phối hợp tổ chức tốt nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch, thu hút FDI, ODA,… Hơn 30 địa phương đã xây dựng chương trình hành động về ngoại giao kinh tế, có nơi đã ban hành chương trình vận động viện trợ NGO 2011-2015. Trong công tác ngoại giao văn hóa, Bộ Ngoại giao đã cùng các địa phương chuẩn bị tốt nhiều hồ sơ di sản được UNESCO công nhận như: Hoàng thành Thăng Long, Hội Gióng, Quan họ, Ca trù, Hát Xoan, Cao nguyên đá Đồng Văn, Thành nhà Hồ, Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai, Hồ Ba Bể...
Việc kiện toàn hành lang pháp lý và cơ cấu tổ chức cơ quan NVĐP cũng đạt những kết quả tích cực. Đã có thêm 6 Sở ngoại vụ được thành lập, nâng tổng số Sở Ngoại vụ lên 37, một số địa phương đang làm thủ tục lập Sở.
Xin Thứ trưởng cho biết những mặt cần cải thiện và thúc đẩy hơn nữa trong công tác NVĐP?
Tuy đạt được những kết quả rất đáng kể trong thời gian qua, song công tác NVĐP cần phải nỗ lực nhiều hơn nữa.
Thứ nhất, cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa các đơn vị trong BNG, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài (CQĐDVNONN) với các địa phương cần chặt chẽ, thường xuyên và có hiệu quả cao hơn. Các đơn vị trong BNG, các CQĐDVNONN cần tích cực hơn trong việc cung cấp, giới thiệu và tham mưu cho địa phương các cơ hội thúc đẩy hợp tác quốc tế, thu hút FDI, ODA, tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu... Các địa phương cũng cần chủ động hơn trong việc đề xuất, cung cấp cho BNG và các CQĐDVNONN các yêu cầu cụ thể (chẳng hạn như các dự án tìm kiếm nguồn vốn, đối tác với các tiêu chí, thông số cụ thể, có tính khả thi cao; tình hình thực hiện các cam kết, thỏa thuận với đối tác nước ngoài...). Việc phản hồi thông tin, khuyến nghị cũng cần kịp thời hơn.
Thứ hai, tổ chức bộ máy, hành lang pháp lý cho công tác NVĐP cần được hoàn thiện hơn nữa. Nếu nhìn trên phạm vi toàn quốc thì hệ thống cơ quan ngoại vụ chưa thực sự ổn định và thống nhất về mô hình tổ chức (có nơi tổ chức Sở Ngoại vụ, có nơi cấp Phòng hoặc bộ phận ngoại vụ nằm trong Văn phòng UBND tỉnh...). Điều này gây ra những khó khăn nhất định. Chẳng hạn, phân định chức năng, nhiệm vụ quản lý thống nhất đối ngoại ở một số nơi chưa thực sự rõ ràng, một số địa phương chưa ban hành quy chế quản lý đối ngoại, việc thống nhất quy trình lễ tân đón tiếp các đoàn ngoại giao đến địa phương chưa có quy định chung... Bộ phận chuyên trách công tác NVĐP ở BNG cũng cần được đầu tư, nâng tầm hơn nữa về đội ngũ và cơ cấu tổ chức.
Thứ ba, việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác NVĐP cần được chú trọng, nhất là vấn đề nâng cao trình độ ngoại ngữ, cải thiện các kỹ năng tác nghiệp cụ thể như lễ tân, báo chí, đàm phán, xây dựng kế hoạch, đề án đối ngoại... Để quá trình nâng cao năng lực cán bộ NVĐP có kết quả bền vững, lâu dài, cần có nỗ lực lớn hơn nữa từ cả BNG và các địa phương, nhất là trong xác định nhu cầu bồi dưỡng, đào tạo phù hợp và tìm kiếm các nguồn lực hỗ trợ.
Đề nghị Thứ trưởng cho biết phương hướng, nhiệm vụ chính của công tác NVĐP trong thời gian tới?
Trong thời gian tới, nhiệm vụ của toàn ngành Ngoại giao nói chung và công tác NVĐP nói riêng sẽ ngày càng phức tạp hơn nên yêu cầu sẽ cao hơn. Trong đó có vấn đề quan trọng hàng đầu là làm sao khai thác có hiệu quả tiềm năng, phát huy tối đa sức mạnh đặc thù của hệ thống cơ quan NVĐP trên toàn quốc. Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc 16 tổ chức vào đúng dịp Hội nghị Ngoại giao 27 với mong muốn tạo diễn đàn, điều kiện cho các Trưởng cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và các đơn vị trong BNG tăng cường tiếp xúc, trao đổi với các cơ quan NVĐP nhằm nắm bắt cụ thể hơn những nhu cầu của địa phương và kiến nghị những giải pháp, bước đi thực sự phù hợp trong vòng 2-3 năm tới. Từ góc độ công tác của BNG, tôi cho rằng cần tập trung vào các hướng sau:
Về phía BNG, cần tiếp tục quán triệt, phổ biến, hướng dẫn về đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng XI và trọng tâm công tác của Ngành nhằm thống nhất nhận thức về tính cấp thiết của việc “chủ động, tích cực hội nhập quốc tế” và đẩy mạnh “ngoại giao toàn diện”, cũng như về vai trò quan trọng của công tác NVĐP trong tình hình mới. Các đơn vị cần có kế hoạch cụ thể hỗ trợ địa phương từ khâu thông tin đến xây dựng kế hoạch, triển khai, theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các hoạt động đối ngoại, tập trung vào các vấn đề: tăng cường các chuyến công tác, làm việc với địa phương để nắm bắt tình hình và nhu cầu cụ thể; đẩy mạnh công tác thông tin, hỗ trợ địa phương thiết lập và mở rộng quan hệ quốc tế, nhất là về kinh tế đối ngoại, theo phương châm thiết thực, hiệu quả; theo dõi và đôn đốc việc thực hiện các thỏa thuận quốc tế có liên quan tới địa phương; thường xuyên rà soát các quy định, cơ chế chính sách để kiến nghị sửa đổi, bổ sung kịp thời; phối hợp chặt chẽ với địa phương xây dựng kế hoạch, nội dung cụ thể để triển khai tốt Đề án bồi dưỡng công chức NVĐP giai đoạn 2011 – 2015.
Về phía địa phương, cần tập trung phối hợp với BNG trong việc quản lý thống nhất đối ngoại tại địa phương; chủ động tham vấn BNG, các cơ quan ĐDVNONN trong quá trình xây dựng các chương trình, kế hoạch hoạt động đối ngoại, tổ chức triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch, quảng bá hình ảnh...; tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực cán bộ ngoại vụ phù hợp với yêu cầu của “ngoại giao toàn diện”.
Tôi tin tưởng rằng với quyết tâm và nỗ lực chung, công tác NVĐP thời gian tới sẽ có những bước phát triển toàn diện hơn nữa.
Xin trân trọng cám ơn Thứ trưởng!