Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 41 (AMM-41), với chủ đề “Một ASEAN ở trái tim của Châu Á năng động” đã diễn ra tại Xinh-ga-po từ 20- 21/7/2008.
Thủ tướng Xinh-ga-po Lý Hiển Long đã đến dự và đọc Diễn văn khai mạc Hội nghị, nêu bật những phát triển tích cực của ASEAN trong năm qua. Đó là việc ASEAN chủ động đảm trách vai trò lãnh đạo cơ chế điều phối quốc tế về cứu trợ nhân đạo cho nhân dân Mi-an-ma, và việc thông qua Hiến chương ASEAN, một văn kiện pháp lý cho các hoạt động của ASEAN hướng theo mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015, cũng mở ra một chương mới giúp ASEAN đối phó với các vấn đề cấp bách kịp thời và hiệu quả hơn; tin tưởng rằng Hiến chương ASEAN sẽ được cả 10 nước phê chuẩn đúng tiến độ.
Tại Hội nghị, các vị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã thảo luận và thông qua Thông cáo chung, kiểm điểm các hoạt động của ASEAN từ AMM-40 đến nay và đề ra phương hướng, biện pháp đẩy mạnh hơn nữa các nỗ lực đồng bộ xây dựng Cộng đồng ASEAN trên cả 3 trụ cột An ninh-chính trị, Kinh tế và Văn hóa-xã hội, đảm bảo mục tiêu hoàn thành vào năm 2015 như Lãnh đạo Cấp cao đã đề ra. Các Bộ trưởng cũng khẳng định lại tầm quan trọng của việc thu hẹp khoảng cách phát triển trong quá trình liên kết khu vực và xây dựng Cộng đồng ASEAN; theo đó, nhất trí kết hợp 3 Kế hoạch tổng thể xây dựng 3 trụ cột và Kế hoạch công tác Sáng kiến Liên kết ASEAN (IAI) về Thu hẹp khoảng cách phát triển giai đoạn II thành một Chương trình hành động chung cho giai đoạn 2009-2015, là chương trình kế tiếp của Chương trình Hành động Viên-chăn (VAP) và sẽ trình lên Hội nghị Cấp cao ASEAN-14.
Hội nghị nêu bật vai trò của Hiệp hội về cơ chế điều phối do ASEAN lãnh đạo trong việc cứu trợ khắc phục hậu quả cơn bão Nargis tại Mi-an-ma.
Trước những diễn biến phức tạp của giá dầu và lương thực, sự bất ổn của thị trường tài chính toàn cầu thời gian qua, Hội nghị khẳng định ASEAN sẽ tích cực đẩy mạnh hợp tác khu vực và quốc tế tìm ra các giải pháp lâu dài và bền vững về an ninh lương thực, năng lượng, tài chính.
Đánh giá việc thực hiện Kế hoạch hành động triển khai Hiệp ước về Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ) được thông qua tại Hội nghị AMM-40, các Bộ trưởng nhấn mạnh cần tiếp tục thúc đẩy hợp tác để triển khai hiệu quả Hiệp ước SEANWFZ, vì mục tiêu lâu dài là xây dựng Đông Nam Á thành khu vực hòa bình, ổn định và không có vũ khí hạt nhân.
Hội nghị AMM-41 cũng đề ra định hướng thúc đẩy hơn nữa quan hệ hợp tác với các bên Đối thoại, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong các tiến trình hợp tác khu vực do ASEAN khởi xướng, đặc biệt trong bối cảnh đang xuất hiện những đề xuất hình thành các cấu trúc hợp tác mới ở khu vực. Các Bộ trưởng hài lòng về hợp tác ASEAN với các bên Đối thoại đang tiếp tục được mở rộng và đi vào thực chất, đánh giá cao sự ủng hộ của các nước Đối tác trong và ngoài khu vực đối với nỗ lực xây dựng Cộng đồng của ASEAN.
Trong dịp này, tại Bữa ăn tối làm việc ngày 20/7, các Bộ trưởng ASEAN đã trao đổi về tình hình khu vực; nghe Cam-pu-chia và Thái Lan thông báo vắn tắt tình hình liên quan khu vực Đền Preah Vihear. Các vị Bộ trưởng đã nhất trí ra Tuyên bố của Chủ tịch kêu gọi hai bên liên quan kiềm chế tối đa, giải quyết vấn đề thông qua các biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trên tinh thần đoàn kết và láng giềng thân thiện truyền thống của ASEAN. Các vị Bộ trưởng cũng quyết định ASEAN sẽ sẵn sàng có những hỗ trợ cần thiết trong giải quyết vấn đề này nếu Cam-pu-chia và Thái Lan đề nghị.
Hội nghị đã thông qua Tuyên bố về Triển khai Hiến chương ASEAN, khẳng định lại cam kết của tất cả các nước thành viên hoàn thành việc phê chuẩn Hiến chương trước Cấp cao ASEAN-14 tại Băng Cốc, Thái Lan, đồng thời khẩn trương tiến hành các bước chuẩn bị cần thiết cho Hiến chương có hiệu lực. Cụ thể: các Bộ trưởng đã thông qua Điều khoản Tham chiếu cho Ủy ban các Đại diện thường trực (CPR) các nước thành viên ASEAN tại Gia-các-ta, In-đô-nê-xia dự kiến bắt đầu hoạt động từ 1/1/2009. Các Bộ trưởng cũng đã gặp và giao nhiệm vụ cho Nhóm Đặc trách cao cấp (HLP) về Soạn thảo Quy chế hoạt động của Cơ quan nhân quyền ASEAN (AHRB) và Nhóm Chuyên gia pháp lý cao cấp (HLEG) triển khai Hiến chương ASEAN. Hai nhóm này sẽ bắt đầu công việc ngay sau Hội nghị AMM-41.
Trong các phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 41, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm đã nhấn mạnh ASEAN hiện đang bước vào giai đoạn phát triển mới quan trọng với ưu tiên hàng đầu là sớm đưa Hiến chương ASEAN vào cuộc sống, đảm bảo thực hiện thành công mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh trên 3 trụ cột vào năm 2015. Phó Thủ tướng cho rằng trước nhiệm vụ đặt ra, ASEAN cần tiếp tục tăng cường đoàn kết, nâng cao hiệu quả hợp tác để đẩy mạnh tiến trình liên kết khu vực, tiến tới hoàn thành mục tiêu hình thành Cộng đồng theo đúng lộ trình.
Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm khẳng định ASEAN cũng cần chủ động và năng động hơn nữa trong quan hệ với các đối tác bên ngoài, đưa hợp tác đi vào thực chất và hiệu quả, nhất là trong việc đối phó với các thách thức mang tính toàn cầu đang nổi lên hiện nay như an ninh năng lượng, lương thực, tài chính, môi trường… Mặt khác, ASEAN cần tiếp tục giữ vững vai trò chủ đạo và trung tâm của Hiệp hội trong các tiến trình hợp tác khu vực do chính ASEAN khởi xướng như ASEAN+3, Cấp cao Đông Á (EAS) và Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), đóng vai trò là động lực thúc đẩy các tiến trình liên kết khu vực ở Châu Á-Thái Bình Dương.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc thu hẹp khoảng cách phát triển là điều kiện để liên kết khu vực và xây dựng Cộng đồng ASEAN và sẽ tiếp tục là ưu tiên cao trong hợp tác ASEAN cũng như giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài. Theo đó, ASEAN cần tập trung xây dựng Kế hoạch công tác IAI về Thu hẹp khoảng cách phát triển giai đoạn II với những trọng tâm và hoạt động cụ thể phù hợp với nhu cầu và ưu tiên mới của ASEAN; nâng cao hiệu quả thực hiện đi đôi với lồng ghép vấn đề này vào chiến lược huy động nguồn lực chung của ASEAN.
Từ 22 – 24/7, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm sẽ tiếp tục tham dự các hội nghị liên quan và với các bên đối thoại sau Hội nghị AMM-41./.