Nhân kết thúc Hội nghị AMM 39 và các hội nghị liên quan tại Malaixia, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm đã có bài trả lời phỏng vấn dành cho báo Nhân dân
Hỏi: Xin Phó Thủ tướng cho biết, chủ đề AMM-39 "Tạo dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường và liên kết" có ý nghĩa như thế nào?
Trả lời:
ASEAN hiện đang đứng trước nhiều cơ hội, đồng thời cũng phải đối mặt với những thách thức không nhỏ cả từ bên trong và bên ngoài, do những khó khăn nội tại của bản thân ASEAN cũng như do tác động của những diễn biến phức tạp của tình hình khu vực và quốc tế. Ðể thích ứng với tình hình mới và đối phó hiệu quả với những thách thức đang đặt ra trước mắt, ASEAN nhận thấy phải tăng cường hơn nữa sự gắn kết và thống nhất trong nội bộ ASEAN, phát huy tối đa năng lực nội tại, tự đổi mới mình để đưa các họat động hợp tác của ASEAN đi vào chiều sâu, hiệu quả và thực chất hơn. Bên cạnh đó, ASEAN cũng phải chủ động trong cách tiếp cận và xử lý những vấn đề lớn có liên quan trực tiếp đến tương lai phát triển của Hiệp hội, chú trọng mở rộng các mối liên kết với bên ngoài, thúc đẩy quan hệ với các đối tác sâu sắc hơn, hiệu quả hơn, đồng thời bảo đảm vai trò trung tâm của ASEAN trong các cơ chế hợp tác khu vực và có tiếng nói tích cực hơn trên các vấn đề khu vực và quốc tế.
Trong bối cảnh đó, các nước ASEAN đã xác định ý tưởng chủ đạo của Hội nghị lần này là "Tạo dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường và liên kết" thể hiện rõ quyết tâm của ASEAN muốn vượt lên chính mình, tận dụng và tạo mọi cơ hội để củng cố và mở rộng không gian chính trị, kinh tế vì lợi ích của hòa bình, hợp tác để phát triển và hội nhập, ứng phó hiệu quả với những thách thức mới.
Hỏi: Xin Phó Thủ tướng đánh giá những kết quả quan trọng đạt được của AMM-39 và các hội nghị liên quan? Những biện pháp nào được các hội nghị thông qua nhằm làm sâu sắc thêm quan hệ hợp tác giữa ASEAN với các bên đối thoại?
Trả lời:
Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 39 và các hội nghị liên quan năm nay là một trong những hoạt động hằng năm của ASEAN. Tuy nhiên, các vấn đề được thảo luận tại hội nghị lại mang tính thời sự cao và có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tình hình khu vực và quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, tác động lớn đến hợp tác nội khối của ASEAN cũng như quan hệ giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài.
Tại hội nghị lần này, các bộ trưởng đã tập trung phân tích và đánh giá về thực trạng hợp tác và liên kết khu vực trong ASEAN hiện nay, các nhân tố thuận và không thuận tác động tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, cả từ bên trong và bên ngoài, những cơ hội và thách thức đặt ra cho ASEAN... Từ đó, xác định các phương hướng, biện pháp khắc phục khó khăn, vượt qua thách thức, phát huy sức mạnh nội tại và tận dụng những lợi thế sẵn có để bảo đảm việc thực hiện thành công mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN và tiếp tục duy trì vai trò, vị thế của mình như một đối tác năng động, tích cực trong việc thúc đẩy hợp tác và đối thoại vì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực cũng như trên thế giới.
Là một tổ chức mở và hướng ra bên ngoài, ASEAN luôn coi trọng việc phát triển quan hệ hợp tác với các đối tác trong và ngoài khu vực. Tại Hội nghị PMC, ARF, các nước ASEAN và các bên đối thoại đã cùng nhau đánh giá những tiến triển trong quan hệ hợp tác thời gian qua, và nhất trí rằng, chưa bao giờ quan hệ hợp tác giữa ASEAN với các đối tác lại phát triển sâu rộng như thời điểm hiện nay. Các hoạt động hợp tác thông qua các cơ chế ASEAN+3 (với ba nước Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc) và ASEAN+1 với từng nước đối thoại, cũng như trong các diễn đàn hợp tác và đối thoại khu vực như Diễn đàn Khu vực (ARF), Hội nghị cấp cao Ðông Á (EAS)... ngày càng được tăng cường và mở rộng trên nhiều lĩnh vực, đem lại những lợi ích to lớn cho các bên và góp phần tích cực duy trì hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực.
Hội nghị đã thống nhất về một loạt các biện pháp nhằm mở rộng và tăng cường hơn nữa liên kết nội khối cũng như phát triển và làm sâu sắc thêm quan hệ đối thoại với các đối tác bên ngoài.
Về thúc đẩy hợp tác nội khối, hội nghị đã nhất trí về một số bước đi cụ thể:
- Thúc đẩy việc triển khai các chương trình, kế hoạch hợp tác hướng tới mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN bằng việc tập trung huy động và sử dụng các nguồn lực một cách hiệu quả; tăng cường khả năng giám sát việc thực hiện các thỏa thuận, hiệp định đã được thông qua; tiến tới lồng ghép các chương trình hợp tác kinh tế-xã hội của ASEAN vào các kế hoạch phát triển quốc gia của từng nước.
- Cải tiến mạnh mẽ phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng và hiệu quả của các cơ quan trong bộ máy của ASEAN để đưa các hoạt động hợp tác của ASEAN đi vào chiều sâu và thực chất hơn. Theo hướng đó, hội nghị đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng Hiến chương ASEAN, một văn kiện có tính định hướng toàn diện, tạo khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển lâu dài của Hiệp hội. Các bộ trưởng đã hoan nghênh các hoạt động tích cực của Nhóm EPG về Hiến chương ASEAN và trông đợi nhóm này sẽ đưa ra được những khuyến nghị "sáng tạo", nhìn xa trông rộng, song cũng cần có tính thực tiễn cao, giúp ASEAN hoàn thiện mô hình tổ chức phù hợp mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN.
- Cũng tại Hội nghị lần này, các Bộ trưởng ASEAN đã ký kết Hiệp định khung ASEAN về miễn thị thực cho công dân ASEAN, nhằm tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy du lịch và giao thương giữa các nước, đồng thời tạo dựng ý thức cộng đồng giữa người dân các nước trong khu vực.
- Hội nghị AMM-39 lần này cũng cho thấy sự tích cực và xây dựng của ASEAN trong cách tiếp cận với một số vấn đề khu vực và quốc tế đang nổi lên hiện nay, thể hiện qua các tuyên bố của hội nghị về tình hình Trung Ðông, bán đảo Triều Tiên, Myanmar, Ðông Timor...
- Hội nghị lần này cũng đã đề ra những phương hướng và biện pháp nhằm làm sâu sắc thêm quan hệ hợp tác đang tiến triển tốt đẹp giữa ASEAN với các bên đối thoại, trong đó có việc ký kết và thông qua một số thỏa thuận quan trọng về tăng cường hợp tác như: Kế hoạch Hành động thực hiện quan hệ đối tác tăng cường ASEAN-Mỹ; Kế hoạch công tác chung ASEAN-Canada giai đoạn 2006-2007 và Tuyên bố chung ASEAN-Canada về Hợp tác chống khủng bố quốc tế; Khuôn khổ Hợp tác tương lai ASEAN-New Zealand 2006-2010. Các nước ASEAN và các bên đối thoại cũng nhất trí sẽ đẩy mạnh hợp tác cả trong khuôn khổ các chương trình hiện có, cũng như trên những lĩnh vực mới, trong đó có việc đối phó với các thách thức đang nổi lên như khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, thiên tai, dịch bệnh, an ninh năng lượng...
Có thể nói rằng, Hội nghị AMM-39 và các hội nghị liên quan đã thành công tốt đẹp, với những kết quả thiết thực, cụ thể nhằm tăng cường hơn nữa hợp tác nội khối trong ASEAN cũng như giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài. Thành công của hội nghị này cũng đánh dấu việc nước chủ nhà Malaysia hoàn thành xuất sắc, với nhiều dấu ấn quan trọng, cương vị Chủ tịch Ủy ban Thường trực ASEAN (ASC).
Hỏi: Xin Phó Thủ tướng cho biết những hoạt động chính của Ðoàn Việt Nam tại các hội nghị ở Kuala Lumpur và những đóng góp của Ðoàn Việt Nam vào thành công của các hội nghị này?
Trả lời:
Phát huy vai trò và vị thế của Việt Nam sau mười năm gia nhập ASEAN, tại hội nghị lần này, Ðoàn ta đã tham gia tích cực và có những đóng góp thực chất vào những vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với tương lai phát triển của Hiệp hội như việc cải cách đổi mới thể chế của ASEAN, thúc đẩy liên kết khu vực, thu hẹp khoảng cách phát triển, việc huy động nguồn lực cho các chương trình, dự án hợp tác của ASEAN, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong các thiết chế hợp tác đang nổi lên ở khu vực... Việt Nam cũng phối hợp chặt chẽ với các nước bạn trong Hiệp hội phát huy tinh thần đoàn kết và hợp tác truyền thống của ASEAN, nhất là trên một số vấn đề còn tồn tại khác biệt, góp phần tích cực vào thành công của hội nghị.
Trong hợp tác giữa ASEAN với các bên đối thoại, Việt Nam đã cùng các nước ASEAN đề ra nhiều biện pháp nhằm mở rộng và làm sâu sắc hơn nữa quan hệ đối ngoại của ASEAN thông qua các cơ chế và diễn đàn như ASEAN+3, Cấp cao Ðông Á, Diễn đàn Khu vực ASEAN... Việt Nam đã chủ trì thành công Hội nghị PMC+1 với Australia và trước khi ta kết thúc nhiệm kỳ điều phối viên quan hệ Ðối thoại này, phía Ô-xtrây-lia đã đánh giá cao sự xử lý khéo léo và sự ủng hộ hiệu quả nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác với Australia thời gian qua, tạo điều kiện thuận lợi cho bạn gia nhập Hiệp ước TAC và tham dự Cấp cao Ðông Á.
Tại các hội nghị lần này, Ðoàn Việt Nam đã nêu một số đề xuất như: đề nghị đăng cai tổ chức Diễn đàn Hợp tác Phát triển IAI (IDCF) lần thứ hai nhằm huy động các nguồn lực cho việc triển khai Sáng kiến Liên kết IAI hỗ trợ các nước kém phát triển hơn trong ASEAN; lập và đưa vào vận hành một trung tâm dự báo thiên tai và cảnh báo sớm cho toàn khu vực; chủ trì cuộc đối thoại về chính sách năng lượng ở cấp chuyên gia giữa ASEAN với các bên đối thoại; cùng Australia đồng chủ trì hội thảo trong khuôn khổ ARF về Phối hợp phòng, chống bệnh dịch. Các đề xuất trên của Việt Nam đã được nhiều nước hoan nghênh.
Bên lề hội nghị, với cương vị mới là Bộ trưởng Ngoại giao, tôi đã tiếp xúc song phương với hầu hết các đồng nghiệp ASEAN và các bên đối thoại để thúc đẩy và tăng cường hơn nữa quan hệ hợp tác song phương giữa Việt Nam với các nước này, đồng thời trao đổi ý kiến thêm về một số vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, tạo môi trường thuận lợi cho công cuộc phát triển của Việt Nam.
Cuối cùng, tôi cho rằng, sau mười năm tham gia ASEAN, có lẽ đã đến lúc Việt Nam không nên tự coi mình là một thành viên mới của ASEAN nữa. Chúng ta sẵn sàng, có đủ khả năng và trên thực tế đang trở thành một thành viên có trách nhiệm trong vai trò là một hạt nhân đoàn kết, một nhân tố quan trọng đối với hòa bình, ổn định và hợp tác, và là một đối tác tin cậy của phát triển và hội nhập khu vực và quốc tế.
- Xin trân trọng cảm ơn Phó Thủ tướng.