PV: Xin Thứ trưởng cho biết chủ trương “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế” và Việt Nam là “thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế” mà Đại hội Đảng XI đã đề ra được triển khai trên thực tế như thế nào?
Thứ trưởng Hồ Xuân Sơn : Chủ trương “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế” và Việt Nam là “thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế” mà Đại hội Đảng XI đã đề ra đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy đối ngoại của Đảng ta, phù hợp với xu thế phát triển của tình hình thế giới, phù hợp với thế và lực của nước ta sau 25 năm đổi mới và thực chất của quá trình hội nhập đất nước. Với chủ trương này, hoạt động đối ngoại được triển khai một cách toàn diện, trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh, văn hóa xã hội…, và ở mọi cấp độ song phương, khu vực, đa phương và toàn cầu.
Để hiện thực hóa chủ trương trên, thời gian qua chúng ta đã triển khai nhiều hoạt động rất tích cực cả về song phương và đa phương, đặc biệt là các chuyến thăm của Lãnh đạo Cấp cao tới nhiều nước láng giềng và các nước lớn. Các chuyến thăm của Lãnh đạo Cấp cao cũng như sự tham gia tích cực của ta tại các hội nghị quốc tế và khu vực quan trọng đã đem lại nhiều kết quả cụ thể, thiết thực, đưa quan hệ với các nước, nhất là các nước đối tác quan trọng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều tác động không thuận đến kinh tế nước ta, ngoại giao kinh tế càng được đẩy mạnh nhằm góp phần tháo gỡ những khó khăn kinh tế của đất nước. Công tác bảo hộ công dân, kiều dân của ta tại các nước được đặc biệt coi trọng khi đất nước ta đang ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới và nhất là trong lúc tình hình tại một số khu vực trên thế giới biến động hết sức phức tạp. Các lĩnh vực công tác khác như đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, đàm phán giải quyết các tranh chấp quốc tế, các vấn đề dân chủ, nhân quyền, ngoại giao văn hóa, công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài, thông tin, tuyên truyền đối ngoại, vv…cũng đạt được nhiều kết quả tích cực.
Chúng ta đã phát huy thế mạnh của cả hệ thống chính trị, trong đó có các hoạt động đối ngoại của Đảng, của Quốc hội, đối ngoại quốc phòng – an ninh, sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương và ngoại giao nhân dân, tạo chuyển biến sâu rộng và tác động cộng hưởng, góp phần quan trọng vào thành công chung của công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
Trong thời gian tới, chúng ta tiếp tục triển khai đồng bộ, toàn diện các hoạt động đối ngoại, tận dụng tối đa các cơ hội nhằm tích cực xử lý và hóa giải các thách thức mới, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, tranh thủ các điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh quốc gia, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, nâng cao vị thế của Việt Nam ở khu vực và trên thế giới.
PV: Liên Hợp quốc là diễn đàn đa phương toàn cầu lớn nhất. Xin Thứ trưởng cho biết các phương hướng hoạt động của Việt Nam tại Liên Hợp Quốc trong giai đoạn tới nhằm triển khai chủ trương của ĐHĐ XI?
Thứ trưởng Hồ Xuân Sơn: Phát triển quan hệ với Liên Hợp quốc (LHQ) luôn là một trong những hướng ưu tiên của Việt Nam trong công tác ngoại giao đa phương. Sau gần 35 năm gia nhập LHQ, quan hệ Việt Nam và LHQ ngày càng được mở rộng và phát triển theo hướng tích cực và hiệu quả. LHQ đã giúp đỡ Việt Nam huy động tốt các nguồn lực, tri thức và kinh nghiệm quốc tế phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Về phần mình, Việt Nam đã tham gia và có những đóng góp thiết thực vào công việc của LHQ trên tất cả các lĩnh vực chính trị - an ninh, xã hội và phát triển. Đặc biệt, Việt Nam đã đảm nhiệm thành công vai trò thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc nhiệm kỳ 2008-2009 và được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Quan hệ Việt Nam - LHQ đã được LHQ đánh giá là một hình mẫu của quan hệ đối tác vì sự phát triển.
Trong những năm tới, để triển khai đường lối đối ngoại mà Đại hội Đảng XI với phương châm “Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế” quan hệ Việt Nam - LHQ sẽ được thúc đẩy theo những hướng lớn sau:
Một là, tham gia hoạt động tại LHQ một cách tích cực, chủ động và có trách nhiệm, qua đó góp phần nâng cao hơn nữa vị thế quốc tế của đất nước. Chúng ta sẽ tham gia một cách chủ động, mạnh mẽ hơn trong quá trình xây dựng các văn kiện của LHQ, qua đó trực tiếp đóng góp vào việc xây dựng các quy định, luật chơi chung. Đồng thời, Việt Nam sẽ tiếp tục tham gia đóng góp vào việc cải tổ hoạt động và cơ cấu tổ chức của các cơ quan LHQ theo hướng dân chủ, minh bạch và hiệu quả hơn.
Về nội dung tham gia, ta ưu tiên các vấn đề quốc tế lớn hiện nay như chống biến đổi khí hậu, xóa đói giảm nghèo, phát triển bền vững, thực hiện các Mục tiêu Thiên niên kỷ, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia... Bên cạnh đó, chúng ta sẽ tăng cường ứng cử, tham gia vào làm việc tại các cơ quan, tổ chức của LHQ; đặc biệt là việc vận động và ứng cử vào 3 cơ quan quan trọng là Hội đồng Nhân quyền LHQ nhiệm kỳ 2013-2016, Hội đồng Kinh tế-Xã hội (ECOSOC) nhiệm kỳ 2016-2018, và Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021. Đồng thời, chúng ta sẽ tạo các điều kiện thuận lợi cho các ứng viên của Việt Nam đăng ký thi tuyển vào làm việc tại các cơ quan LHQ. Tôi tin rằng, nếu được tạo điều kiện với những chính sách thích hợp, các chuyên gia Việt Nam sẽ có đủ khả năng ứng cử và tham gia công tác tại các vị trí quan trọng trong bộ máy của LHQ cũng như các tổ chức quốc tế và khu vực khác.
Hai là, phối hợp với các nước đồng quan điểm bảo vệ lợi ích các mặt của ta, tập hợp lực lượng có lợi cho việc thực hiện các yêu cầu và nhiệm vụ đối ngoại. Tại các diễn đàn LHQ, cần tiếp tục phối hợp với các nước thành viên, nhất là các nước Không liên kết, các nước đang phát triển trong việc đảm bảo các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương LHQ, trong đó đề cao nguyên tắc giải quyết các tranh chấp thông qua đối thoại, đàm phán hòa bình. Đồng thời, ta sẽ tiếp tục có những đóng góp thỏa đáng vào cuộc đấu tranh chung vì hòa bình, độc lập dân tộc, phát triển và tiến bộ xã hội. Đối với các vấn đề gắn với lợi ích đất nước, chúng ta kiên định đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, sẵn sàng hợp tác, đối thoại với các cơ chế LHQ và các nước trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương LHQ, qua đó bảo vệ các lợi ích chính đáng của ta, đồng thời kiên quyết đấu tranh với các hành động can thiệp vào công việc nội bộ, xâm phạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, góp phần giữ vững môi trường hoà bình, thuận lợi cho đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Ba là, tiếp tục tranh thủ nguồn vốn, tri thức, năng lực khoa học-kỹ thuật phục vụ cho yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế của ta. Chúng ta cần tiếp tục đẩy mạnh quan hệ hợp tác với LHQ, đặc biệt là phối hợp chặt chẽ với các tổ chức LHQ tại Việt Nam xây dựng và triển khai các kế hoạch hợp tác giai đoạn 2012-2016, chú trọng ưu tiên nhu cầu và điều kiện thực tế của ta, hướng tới việc quản lý thống nhất và sử dụng hiệu quả các nguồn lực quốc tế. Mặt khác, thông qua các kênh LHQ, chúng ta cũng cần làm tốt hơn nữa công tác thông tin, nghiên cứu, dự báo, tham khảo kinh nghiệm phát triển của các nước để tham mưu cho Chính phủ trong công tác hoạch định chính sách phát triển kinh tế, xã hội.
PV: Việt Nam đã xây dựng quan hệ đối tác chiến lược với nhiều nước. Xin Thứ trưởng cho biết nội hàm của quan hệ đối tác chiến lược giữa Việt Nam và các nước?
Thứ trưởng Hồ Xuân Sơn: Việc xây dựng các khuôn khổ đối tác chiến lược là một chủ trương quan trọng, tạo bước chuyển trong việc triển khai cụ thể đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước, vừa tăng cường đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, vừa thể hiện ưu tiên đối ngoại của ta, đưa quan hệ giữa Việt Nam với các đối tác đi vào chiều sâu, ổn định.
Nội dung hợp tác với các nước, các đối tác nhìn chung được triển khai tích cực, tạo được nhiều bước đột phá trong các lĩnh vực khác nhau như chính trị, ngoại giao, kinh tế, thương mại, đầu tư, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, hợp tác quốc phòng – an ninh, giao lưu nhân dân.
Trong việc thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với các nước, ta kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, không liên minh, không đi với nước này chống lại nước khác.
Cho đến nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với 8 nước là Liên bang Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai len, Cộng hòa Liên bang Đức. Thông qua việc thiết lập và phát triển quan hệ đối tác chiến lược với các nước, ta đã tranh thủ được lợi thế của ta, tiềm năng của các đối tác, duy trì và tạo đà phát triển quan hệ song phương cũng như phối hợp trên diễn đàn quốc tế, phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao vị thế của Việt Nam ở khu vực và trên thế giới.
PV: Đại hội Đảng XI đã xác định “bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ” là một trong những nhiệm vụ của công tác đối ngoại, xin Thứ trưởng cho biết các biện pháp để bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ?
Thứ trưởng Hồ Xuân Sơn: Đại hội XI đã nêu rõ: “Nhiệm vụ của công tác đối ngoại là giữ vững môi trường hoà bình, thuận lợi cho đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; nâng cao vị thế của đất nước; góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”.
Từ nhiệm vụ nói trên, chúng ta thấy rõ đối ngoại có liên quan chặt chẽ đến quốc phòng và an ninh, cùng phục vụ mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Về phương diện bảo đảm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, chống nguy cơ xâm lược từ bên ngoài hoặc các hoạt động xâm phạm biên giới, lãnh thổ, quốc phòng và an ninh là các lực lượng chủ công, nòng cốt. Tuy nhiên, đối ngoại cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ hữu nghị với các nước, đặc biệt là các nước láng giềng, đồng thời chủ động dùng các biện pháp ngoại giao hòa bình giải quyết các tranh chấp mới nảy sinh và do đó triệt tiêu nguy cơ xâm lược, xung đột từ bên ngoài, góp phần giữ vững hòa bình để có thể tập trung phát triển kinh tế. Quốc phòng, an ninh và đối ngoại tuy có tính đặc thù riêng nhưng là một thể thống nhất, bổ sung cho nhau tạo nên sức mạnh tổng hợp của đất nước. Điều này đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn mấy năm qua khi các hoạt động đối ngoại quốc phòng và an ninh được triển khai mạnh mẽ, sâu rộng. Điều quan trọng nhất là phải phục tùng sự lãnh đạo tuyệt đối và trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc nói chung và việc phối hợp và gắn kết giữa đối ngoại và quốc phòng an ninh nói riêng./.