Nhân dịp kỷ niệm 60 năm Hội nghị Bandung (1955 - 2015), Thứ trưởng Ngoại giao Hà Kim Ngọc đã có bài trả lời phỏng vấn Tân Hoa Xã về Hội nghị Bangdung và sự tham gia của Việt Nam.
Thứ trưởng Ngoại giao Hà Kim Ngọc
Xin ông cho biết ý nghĩa của Hội nghị Băng-đung, Việt Nam đã có đóng góp gì cho Hội nghị này?
Thứ trưởng Hà Kim Ngọc: Sau chiến tranh Thế giới thứ hai và đầu những năm 1950, các nước đang phát triển mới giành độc lập có chung nhu cầu bảo vệ chủ quyền, độc lập chính trị, cùng hợp tác bảo vệ hòa bình trong khu vực và trên thế giới và cùng nhau phát triển. Trong bối cảnh đó, Hội nghị Cấp cao Á-Phi đã được tổ chức tại Băng-đung, In-đô-nê-xi-a từ 18-24/4/1955 (Hội nghị Băng-đung) với sự tham gia của Lãnh đạo 29 nước Á-Phi vừa giành được độc lập. Hội nghị Băng-đung có ý nghĩa rất quan trọng vì:
Thứ nhất, Hội nghị đã đặt nền tảng cho quan hệ hợp tác giữa các nước đang phát triển ở hai châu lục nói riêng và trên thế giới nói chung với việc thông qua 10 nguyên tắc Băng-đung.
Thứ hai, cùng với chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954, Hội nghị là động lực và nguồn cổ vũ đưa đến những biến đổi to lớn với việc hàng loạt nước đấu tranh giành độc lập dân tộc ở châu Á và châu Phi (chỉ riêng ở châu Phi, từ năm 1956-1960, đã có hơn 20 nước giành được độc lập).
Thứ ba, là tiền đề cho việc thành lập Phong trào Không Liên kết, Nhóm 77 và hợp tác Nam-Nam.
Việt Nam tham gia Hội nghị này, đúng vào một năm sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Ngoài việc tích cực đóng góp vào các kết quả chung của Hội nghị, Việt Nam cũng đã nêu bật kinh nghiệm và cổ vũ mạnh mẽ các dân tộc đang đấu tranh giành độc lập trên thế giới và thúc đẩy hợp tác với các nước đang phát triển trên cơ sở các nguyên tắc Băng-đung.
Ông đánh giá các nguyên tắc Băng-đung như thế nào? Ý nghĩa của các nguyên tắc này trong việc phát triển quan hệ ngoại giao giữa các quốc gia hiện nay và các nguyên tắc này thể hiện như thế nào trong chính sách đối ngoại của Việt Nam?
Thứ trưởng Hà Kim Ngọc: Hội nghị Bandung năm 1995 đã thông qua Thông cáo cuối cùng nhấn mạnh thúc đẩy hợp tác kinh tế, văn hoá thông qua các sáng kiến về hợp tác kỹ thuật, chuyên ngành, chia sẻ kinh nghiệm, tri thức phát triển; thực hiện quyền tự quyết, thúc đẩy hoà bình và hợp tác trên thế giới. Trong đó đặc biệt quan trọng là Tuyên bố về 10 nguyên tắc Băng đung gồm: bình đẳng, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không sử dụng vũ lực, không gây sức ép, giải quyết hoà bình các tranh chấp phù hợp với Hiến chương LHQ… Những nguyên tắc này đã kế thừa các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc, trở thành những chuẩn mực được thừa nhận rộng rãi trong quan hệ quốc tế, được tiếp nối trong các nguyên tắc hoạt động của Phong trào Không liên kết và của luật pháp quốc tế, điều chỉnh các quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia, là nguồn sức mạnh giúp các nước Á - Phi vượt qua nhiều thử thách.
Ngày nay, thế giới chúng ta đang sống vẫn tiếp tục đối mặt với những chuyển biến nhanh, sâu sắc và khó lường. Tình trạng bất ổn, xung đột tôn giáo, sắc tộc, tranh chấp lãnh thổ, tài nguyên, biển đảo, chạy đua vũ trang, thách thức an ninh phi truyền thống như dịch bệnh, biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, khoảng cách giàu nghèo tiếp tục đe doạ sự ổn định và phát triển của các nước đang phát triển. Để cùng giải quyết các thách thức trên, tất cả các quốc gia lớn nhỏ đều cần tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, trong đó có các nguyên tắc Băng-đung mà đến nay vẫn còn nguyên giá trị, trở thành nền tảng vững chắc điều chỉnh sự ứng xử giữa các nước, giúp ngăn ngừa và giải quyết các căng thẳng, xung đột bất đồng trong quan hệ quốc tế hiện nay, nuôi dưỡng mối quan hệ đoàn kết mạnh mẽ hơn nữa giữa các nước Á – Phi.
Đối với Việt Nam, các nguyên tắc Băng-đung đã thấm nhuần trong chính sách đối ngoại của mình. Việt Nam nhất quán giữ vững đường lối đối ngoại độc lập tự chủ vì hòa bình, hợp tác và phát triển. Việt Nam kiên trì chủ trương giải quyết các tranh chấp, bất đồng giữa các quốc gia, bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế. Hiện nay, Việt Nam đang cùng các quốc gia ASEAN nỗ lực xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 với 3 trụ cột về chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa-xã hội, góp phần làm cho Đông Nam Á trở thành một khu vực hòa bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng, thúc đẩy hình thành cấu trúc khu vực do ASEAN giữ vai trò trung tâm, đề cao sự tôn trọng luật pháp quốc tế và xây dựng các quy tắc ứng xử chung ở khu vực.
Việt Nam cũng luôn chủ động, tích cực đóng góp vào các công việc chung của cộng đồng quốc tế, góp phần tăng cường tiếng nói của các nước đang phát triển, thông qua việc đảm nhiệm tốt các vị trí quan trọng tại các cơ quan của LHQ như thành viên không thường trực HĐBA LHQ nhiệm kỳ 2008 – 2009, Chủ tịch Hội đồng Thống đốc IAEA, Hội đồng Nhân quyền LHQ nhiệm kỳ 2014 – 2016, tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ở một số Phái bộ LHQ ở châu Phi...
Việt Nam đã có những đóng góp gì cho Phong trào không liên kết mà nền tảng là Hội nghị Băng-đung?
Thứ trưởng Hà Kim Ngọc: Trước hết phải thấy rằng tinh thần của Hội nghị và các nguyên tắc Băng-đung lịch sử là tiền đề cho sự ra đời của Phong trào Không liên kết năm 1961. Từ khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Phong trào năm 1976, Việt Nam đã thể hiện vai trò thành viên tích cực, trách nhiệm của Phong trào, phối hợp chặt chẽ với các thành viên khác nhằm tăng cường đoàn kết, đề cao vai trò của Phong trào, phấn đấu nỗ lực vì các mục tiêu hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Việt Nam luôn đánh giá cao và đóng góp tích cực thực chất vào hoạt động của Phong trào Không liên kết, coi đó là một bộ phận quan trọng trong việc triển khai đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế. Việt Nam đã cùng các thành viên khác, một mặt đề cao các nguyên tắc cơ bản của Phong trào về độc lập dân tộc, tôn trọng chủ quyền, không can thiệp công việc nội bộ, giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế, hợp tác vì phát triển và vì một thế giới công bằng và lành mạnh hơn, mặt khác cùng nhau tìm cách tăng cường đoàn kết, phối hợp nhằm nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của Phong trào nhằm ứng phó với các thách thức của thời kỳ mới. Tại các cuộc họp của Phong trào Không Liên kết, Việt Nam luôn tham gia ở Đoàn cấp cao, tích cực đóng góp vào thành công chung của Hội nghị, của Phong trào.
Việt Nam sẵn sàng chia sẻ các bài học kinh nghiệm của mình trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Việt Nam sẽ tiếp tục nỗ lực cùng các nước KLK phấn đấu để Phong trào thực hiện tốt những nhiệm vụ ưu tiên, đặc biệt là đóng góp tích cực vào việc xây dựng các quan hệ chính trị và kinh tế quốc tế công bằng, lành mạnh, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển và hỗ trợ các nước KLK tham gia hội nhập kinh tế quốc tế; thúc đẩy việc thông qua và thực hiện Chương trình Nghị sự Phát triển sau 2015, các Mục tiêu Phát triển bền vững; tăng cường hợp tác giữa các nước đang phát triển để giúp nhau xóa đói nghèo, cùng phát triển, có vị trí và tiếng nói trong đời sống quốc tế vì hòa bình và phát triển.
Để Phong trào tiếp tục phát huy vai trò của mình, Việt Nam cho rằng Phong trào cần tăng cường đoàn kết vì các mục tiêu chung; củng cố nguyên tắc đồng thuận, tăng cường vai trò và hiệu quả hoạt động của Ủy ban Phối hợp KLK; thúc đẩy sự phối hợp giữa Phong trào vào Nhóm 77, tăng cường hợp tác Nam – Nam.