Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Vinh, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam (Ảnh: Thế giới & Việt Nam)
PV: Xin ông cho biết ý nghĩa của việc vấn đề Biển Đông được đề cập trong các văn kiện của Hội nghị Cấp cao ASEAN 24?
Thứ trưởng Phạm Quang Vinh: Thứ nhất, tôi muốn nói rằng những vấn đề Biển Đông đã được đưa vào tất cả các văn kiện của Hội nghị Cấp cao và lại có Tuyên bố riêng của các Bộ trưởng Ngoại giao, đã thể hiện rất rõ mối quan ngại sâu sắc và sự thống nhất cao quan điểm của ASEAN trước mối đe dọa đối với hòa bình, an ninh của khu vực. Chúng ta đã từng chứng kiến những ngần ngại của các thành viên ASEAN đối với vấn đề Biển Đông phức tạp. Nhưng, ASEAN đã nói lên tiếng nói đoàn kết, trách nhiệm của mình trước việc Trung Quốc hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam và luật pháp quốc tế.
Thứ hai, mặc dù tập quán của ASEAN không chỉ trích đích danh, nhưng tại các hội nghị lần này, ASEAN đã nói rõ về nguy cơ gia tăng căng thẳng, yêu cầu tuân thủ luật pháp quốc tế, Công ước Luật Biển và DOC, là các văn bản mà Trung Quốc tham gia. Bởi thế, chúng tôi đã lường trước những khó khăn ở Hội nghị.
Việc ngay từ đầu, Việt Nam đã cung cấp thông tin kịp thời, nêu rõ sự vi phạm của Trung Quốc và chính sách đúng đắn có lý có tình của Việt Nam, đã làm cho cộng đồng quốc tế, dư luận báo chí và ASEAN hiểu rõ sự thật. Trên cơ sở đó, trong suốt quá trình Hội nghị, chúng ta cũng đã chủ động cung cấp kịp thời mọi diễn biến liên quan để các thành viên ASEAN có thể nhận thức rõ hơn sự vi phạm của việc hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981, đồng thời liên quan trực tiếp đến hòa bình, an ninh, ổn định của khu vực, việc tuân thủ luật pháp quốc tế, Công ước Luật Biển, chứ không phải vấn đề song phương. Bởi vậy, vấn đề Biển Đông đã được đề cập không chỉ bằng lời nói mà bằng văn bản, thể hiện trong Tuyên bố Biển Đông của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, Tuyên bố Nay Pyi Taw và Tuyên bố Chủ tịch ASEAN.
PV: Ông có thể phân tích rõ hơn ý nghĩa của Tuyên bố Biển Đông?
Thứ trưởng Phạm Quang Vinh: Có thể nói, Tuyên bố riêng của Bộ trưởng ASEAN về một tình hình "nóng" ở Biển Đông lần này được ASEAN đưa ra là sau gần hai thập kỷ, kể từ 1995 sau Tuyên bố về Đảo Vành Khăn. Điều đáng lưu ý nữa là Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao lần này là Hội nghị trù bị cho Hội nghị Cấp cao. Các Bộ trưởng đã vượt qua một tiền lệ là chưa bao giờ một hội nghị trù bị lại ra Tuyên bố khi Hội nghị cấp cao lại diễn ra ngay ngày hôm sau. Thứ ba nữa là trong ASEAN, ra Tuyên bố riêng được xem như là hình thức cao nhất và Tuyên bố Biển Đông lần này được ra ngay trong ngày họp trù bị chứng tỏ ASEAN nhận thức rất rõ về tính cấp thiết và mối đe dọa nghiêm trọng đối với hòa bình, ổn định của khu vực. Cũng cần phải nói thêm rằng, tuy không nêu đích danh ai, những nội dung văn kiện gắn liền với sự vi phạm của Trung Quốc, thể hiện mối quan ngại sâu sắc của ASEAN. Điều đó cho thấy ASEAN đã đoàn kết và thể hiện kịp thời vai trò chủ đạo và trách nhiệm của mình.
Báo chí khu vực đã đánh giá rất cao về vai trò và sự đoàn kết của ASEAN. Báo chí phương Tây cũng cho rằng đây là bước tiến bộ, tranh được "vết xe đổ" của năm 2012 khi ASEAN không ra được tuyên bố chung.
PV: Những nội dung đáng chú ý của Tuyên bố là gì, thưa Thứ trưởng?
Thứ trưởng Phạm Quang Vinh: Có hai nội dung chính tôi muốn chia sẻ. Thứ nhất, lâu nay, khi bày tỏ quan ngại, chữ "serious" (sâu sắc) dường như là thái độ rất cao của ASEAN đối với một tình hình thì chữ này đã được dùng áp dụng vào một tình hình cực kỳ phức tạp hiện nay, đồng thời khẳng định các vụ việc "đang diễn ra" ở Biển Đông đã làm gia tăng căng thẳng ở khu vực. Thêm nữa, trật tự sắp xếp các nội dung của Tuyên bố, chẳng hạn như, ngay sau bày tỏ thái độ quan ngại sâu sắc, Tuyên bố yêu cầu phải thực hiện kiềm chế, không làm phức tạp tình hình, không đe dọa hay sử dụng vũ lực. Việc sắp xếp theo thứ tự này gắn liền với mối đe dọa hòa bình. Tiếp đó, Tuyên bố nhấn mạnh tuân thủ các văn kiện có tính chất ràng buộc có phạm vi toàn thế giới như Luật pháp quốc tế, Công ước Luật Biển cũng như DOC mà Trung Quốc là một bên tham gia.
Kết quả Hội nghị là trường hợp rất đặc biệt và quan trọng. Việc vượt qua được tập quán và thủ tục này trong ASEAN không phải là một điều dễ dàng.
PV: Việc đưa được vấn đề Biển Đông vào Tuyên bố Nay Pyi Taw và Tuyên bố Chủ tịch có gặp trở ngại?
Thứ trưởng Phạm Quang Vinh: Thực tế, thỏa thuận trong ASEAN luôn là một quá trình tham vấn sâu rộng để đạt đồng thuận, được tất cả các nước ủng hộ. Chúng ta đã chia sẻ với các nước, trong đó có hai điểm. Một là xây dựng Cộng đồng ASEAN bao gồm ba trụ cột trong đó có trụ cột chính trị, an ninh không thể không có hòa bình, an ninh ở Biển Đông. Thứ hai, ASEAN đã thừa nhận thực hiện Tuyên bố DOC liên quan đến Biển Đông là một trong 14 lĩnh vực ưu tiên của việc tiến tới Cộng đồng chính trị, an ninh, do đó càng cần phải được nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay. Bởi thế, dù là một tuyên bố chung về Cộng đồng, nhưng cũng đã nêu một đoạn về Biển Đông là vậy.
Tôi cũng muốn nhấn mạnh đến ý nghĩa của Tuyên bố Chủ tịch ASEAN. Tuyên bố đã khẳng định "tầm quan trọng" của Tuyên bố của các Bộ trưởng Ngoại giao về Biển Đông. Trong tập quán của ASEAN, lãnh đạo cấp cao thông thường chỉ ghi nhận tuyên bố của cấp dưới. Việc Tuyên bố Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ghi nhận tầm quan trọng của Tuyên bố Ngoại trưởng đã thể hiện rõ việc các lãnh đạo nhất trí đây là văn bản có giá trị, đồng tình với giá trị của văn bản này. Và chính trong nội dung của Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị Cấp cao cũng đã bày tỏ "sự quan ngại sâu sắc" của ASEAN.
Những nội dung liên quan Biển Đông trong những văn kiện này đã thể hiện rõ ASEAN đoàn kết và có lập trường thống nhất trước thách thức nghiêm trọng đang đặt ra trong khu vực. Với mỗi một thành viên ASEAN, đây sẽ là cơ sở để họ nêu quan điểm của mình về tình hình Biển Đông, cùng theo quan điểm chung của ASEAN. Lập trường chung này của ASEAN chắc chắn sẽ được dư luận trong và ngoài khu vực tán đồng và đánh giá cao; theo đó sẽ có sức lan tỏa, cả trong khuôn khổ các hội nghị của ASEAN, cũng như các hội nghị quốc tế và dư luận thế giới nói chung.
PV: Xin cảm ơn Thứ trưởng!
|
Vấn đề Biển Đông tại các Hội nghị của ASEAN
Biển Đông là vấn đề được các nhà Lãnh đạo đặc biệt quan tâm, dành nhiều thời gian trao đổi tại các Hội nghị của ASEAN diễn ra trong hai ngày 10-11/5 và đã được phản ánh trong các Tuyên bố của Hội nghị như Tuyên bố riêng về tình hình nghiêm trọng hiện nay ở Biển Đông của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, Tuyên bố Nay Pyi Taw về xây dựng Cộng đồng và Tuyên bố Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN-24.
Tuyên bố Nay Pyi Taw về xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015
Tăng cường hợp tác bảo đảm thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), tuân thủ các nguyên tắc đã được thừa nhận chung của luật pháp quốc tế và Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, đặc biệt kêu gọi tất cả các bên thực hiện kiềm chế và không sử dụng vũ lực, cũng như không tiến hành các hoạt động có thể làm gia tăng căng thẳng và sớm đạt được Bộ Quy tắc về Ứng xử ở Biển Đông (COC) như đã được thể hiện trong Nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về Biển Đông.
Tuyên bố Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN-24
Chúng tôi bày tỏ quan ngại sâu sắc về các vụ việc đang diễn ra trên Biển Đông. Chúng tôi khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông. Chúng tôi kêu gọi tất cả các bên tham gia DOC thực hiện đầy đủ và hiệu quả tuyên bố này nhằm tạo môi trường tin cậy và xây dựng lòng tin; thực hiện kiềm chế, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tuân thủ các nguyên tắc đã được thừa nhận chung của luật pháp quốc tế, và Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982. Chúng tôi nhấn mạnh sự cần thiết của việc sớm đạt được COC. Theo đó, chúng tôi ghi nhận tầm quan trọng của Tuyên bố của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN về tình hình hiện nay ở Biển Đông, đã được Hội nghị các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN thông qua ngày 10/5/2014.
Tuyên bố riêng về Biển Đông của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN
Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN bày tỏ quan ngại sâu sắc về các vụ việc đang diễn ra trên Biển Đông đã làm gia tăng tình hình căng thẳng ở khu vực.
Các Bộ trưởng yêu cầu các bên liên quan, trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc đã được thừa nhận chung của luật pháp quốc tế và Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, thực hiện kiềm chế và tránh có các hành động có thể làm phương hại đến hòa bình và ổn định ở khu vực; và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.
Các Bộ trưởng khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình và ổn định, an ninh, an toàn hàng hải, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông, cũng như Tuyên bố Nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về Biển Đông và Tuyên bố chung Cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 15 Kỷ niệm 10 năm Tuyên bố về DOC.
Các Bộ trưởng đồng thời kêu gọi tất cả các bên tham gia DOC thực hiện đầy đủ và hiệu quả DOC nhằm tạo môi trường tin cậy và xây dựng lòng tin. Các Bộ trưởng cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc sớm đạt được COC./. |