Trả lời phỏng vấn TG&VN, Thứ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đã chia sẻ về ý nghĩa của Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam với các nước Liên minh Kinh tế Á - Âu cũng như tầm quan trọng của chuyến thăm ba nước Algeria, Bồ Đào Nha và Bulgaria của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng.
Lễ ký Tuyên bố chung kết thúc đàm phán FTA giữa Việt Nam và Liên minh hải quan Belarus - Kazakhstan - Nga (VCUFTA), ngày 15/12/2014 tại Kiên Giang.
Xin Thứ trưởng cho biết đôi nét về việc Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng sẽ dự Lễ ký chính thức Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam với các nước Liên minh Kinh tế Á - Âu (EEU) tại Kazakhstan, thăm chính thức các nước Algeria, Bồ Đào Nha và Bulgaria sắp tới?
Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn: Nhận lời mời của Thủ tướng các nước Cộng hòa Kazakhstan, Cộng hòa Algeria Dân chủ và Nhân dân, Cộng hòa Bồ Đào Nha và Cộng hòa Bulgaria, từ ngày 29/5-6/6, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng sẽ tham dự Lễ ký chính thức Hiệp định Thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam với Liên minh Kinh tế Á - Âu (EEU) tại Kazakhstan, thăm chính thức các nước Algeria, Bồ Đào Nha và Bulgaria.
Việc ký Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam với EEU là một bước cụ thể hóa chủ trương chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, thúc đẩy các liên kết kinh tế phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ của ta. Việt Nam đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Nga, đầu tàu của Liên minh và có quan hệ tốt đẹp với các nước thành viên khác là Armenia, Belarus, Kazakhstan và Kyrgyzstan. Với Algeria, Bồ Đào Nha và Bulgaria, chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng là sự tiếp tục triển khai chính sách đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác nhiều mặt với các nước bạn bè truyền thống và các đối tác tiềm năng, thể hiện chính sách hợp tác toàn diện của ta với tất cả các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) và coi trọng hợp tác với châu Phi.
Tại Kazakhstan, bên lề Lễ ký chính thức FTA, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ có các cuộc gặp với Thủ tướng các nước thành viên Liên minh là Nga, Armenia, Belarus, Kazakhstan và Kyrgyzstan. Tại ba nước Algeria, Bồ Đào Nha và Bulgaria, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ hội đàm với Thủ tướng các nước về phương hướng và biện pháp cụ thể nhằm phát triển quan hệ song phương. Ngoài ra, Thủ tướng sẽ hội kiến các vị lãnh đạo cấp cao khác như Tổng thống, Chủ tịch Quốc hội, dự Đối thoại doanh nghiệp, gặp gỡ bạn bè của Việt Nam và cộng đồng người Việt Nam ở các nước.
FTA giữa Việt Nam với các nước EEU sẽ là hiệp định thương mại tự do lớn thứ hai Việt Nam ký chính thức với các đối tác quan trọng thời gian gần đây sau Hiệp định với Hàn Quốc. Xin Thứ trưởng cho biết cụ thể thêm về các cơ hội mà Hiệp định này mang lại?
Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn: Trên cơ sở Tuyên bố chung giữa Việt Nam và Liên bang Nga nhân chuyến thăm Liên bang Nga tháng 12/2009 của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và việc Nga, Belarus và Kazakhstan thành lập Liên minh Hải quan, ngày 28/03/2013, Việt Nam và Liên minh Hải quan đã khởi động đàm phán FTA. Từ 1/1/2015, Liên minh Hải quan đã chuyển đổi thành EEU gồm năm nước thành viên, hai thành viên mới là Armenia và Kyrgyzstan. Đến tháng 5/2015, sau tám phiên chính thức và nhiều phiên giữa kỳ, đàm phán FTA giữa Việt Nam và EEU đã chính thức hoàn tất.
EEU là một thị trường với hơn 170 triệu dân, tổng GDP khoảng 2.500 tỷ USD và tổng giá trị thương mại gần 1.000 tỷ USD. Đây là một thị trường mới mở cửa, có mức tăng trưởng GDP khá và tương đối ổn định, cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu mang tính bổ trợ cho nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của Việt Nam. Việc EEU chọn Việt Nam là đối tác đầu tiên để đàm phán, ký kết FTA thể hiện sự đánh giá cao vị thế cũng như tiềm năng phát triển kinh tế của Việt Nam. Đây cũng là một FTA thế hệ mới, với mức độ cam kết cao, nhưng đảm bảo cân bằng lợi ích, có tính đến điều kiện cụ thể của từng bên.
Việt Nam và Nga đang triển khai nhiều dự án lớn trong lĩnh vực dầu khí, điện hạt nhân và có kế hoạch tăng mạnh hơn nữa trao đổi thương mại cũng như hợp tác đầu tư. Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với Armenia, Belarus, Kazakhstan và Kyrgyzstan đang có chuyển biến tích cực nhưng cơ bản còn ở mức khiêm tốn so với tiềm năng; kim ngạch thương mại hai chiều năm 2014 với Kazakhstan đạt khoảng 230 triệu USD, với Belarus trên 120 triệu USD, với Armenia và Kyrgyzstan dưới 20 triệu USD. Do đó, các bên đều chú trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế nhằm đưa quan hệ song phương phát triển thực chất và hiệu quả hơn.
Trong bối cảnh đó, FTA với các nước EEU sẽ tạo khuôn khổ pháp lý thông thoáng và ổn định để phát triển quan hệ thương mại - đầu tư giữa Việt Nam với các nước thành viên Liên minh, góp phần củng cố nội hàm kinh tế trong quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Nga, cũng như tăng cơ hội hợp tác giữa Việt Nam với các thành viên khác. FTA sẽ mở rộng cơ hội xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường, nhất là cho các mặt hàng nông sản, thủy sản, dệt may, da giày, đồ gỗ và một số sản phẩm chế biến khác của ta. Dự kiến, sau khi Hiệp định có hiệu lực, kim ngạch thương mại hai chiều Việt - Nga có thể đạt 10-12 tỷ USD vào năm 2020 (năm 2014 là 2,6 tỷ USD - theo số liệu của Tổng cục Hải quan). Đồng thời, Hiệp định sẽ tạo điều kiện thu hút đầu tư, công nghệ từ các nước thành viên Liên minh, đóng góp vào quá trình tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam.
Việc Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng gặp gỡ, trao đổi với Thủ tướng các nước thành viên Liên minh tại Kazakhstan sẽ góp phần thắt chặt hơn nữa quan hệ song phương và thúc đẩy triển khai cụ thể Hiệp định với từng nước.
Xin Thứ trưởng đánh giá về sự phát triển mối quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Việt Nam và Algeria trong những năm qua?
Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn: Có thể nói quan hệ Việt Nam - Algeria có nền tảng rất vững chắc, đó là tình hữu nghị và sự gắn bó từ lâu giữa nhân dân hai nước. Trong trái tim các nhà Lãnh đạo và nhân dân Algeria, Việt Nam luôn là biểu tượng của phong trào giải phóng dân tộc, là nguồn cổ vũ to lớn đối với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập của nhân dân Algeria. Chúng ta hết sức trân trọng và luôn gìn giữ những tình cảm quý báu này, đồng thời hai bên cũng đang nỗ lực tăng cường các mối quan hệ hợp tác cụ thể trên cơ sở cùng có lợi để hỗ trợ nhau trong công cuộc phát triển của mỗi nước.
Algeria hiện là nền kinh tế lớn nhất tại khu vực Bắc Phi với 60% nguồn thu từ dầu mỏ (xếp thứ 13 thế giới về sản lượng, thứ chín thế giới về xuất khẩu dầu mỏ, thứ tư thế giới về xuất khẩu khí đốt). Algeria hiện có nhu cầu về nhiều loại hàng hóa tiêu dùng, nông sản, hàng điện tử, vật liệu xây dựng... mà ta có thể cung cấp. Bạn đang có chính sách hướng Đông, thúc đẩy quan hệ hợp tác với các nước châu Á, trong đó có Việt Nam.
Quan hệ hợp tác giữa ta và Algeria thời gian qua phát triển tích cực trên nhiều lĩnh vực. Hai nước thường xuyên duy trì trao đổi đoàn cấp cao, góp phần tăng cường sự tin cậy chính trị, tạo thuận lợi cho hợp tác song phương, đáng chú ý có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Algeria của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết (4/2010) và chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Hạ viện Mohamed Larbi Ould Khelifa (3/2015)... Hai bên tích cực ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn quốc tế như Liên hợp quốc, Tổ chức quốc tế Pháp ngữ, Phong trào Không liên kết...
Quan hệ thương mại và đầu tư tuy còn khiêm tốn so với tiềm năng của hai nước song cũng đạt kết quả đáng khích lệ. Kim ngạch thương mại hai chiều năm 2014 đạt gần 250 triệu USD, tăng 40% so với năm 2013. Dự án liên doanh của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam tại Algeria đang tiến triển thuận lợi và sẽ sớm đi vào khai thác thương mại trong năm 2015.
Hợp tác về lao động giữa hai nước tiếp tục tiến triển tích cực, hiện có khoảng 1.200 lao động Việt Nam đang làm việc tại Algeria. Tại Algeria, cũng đang có hơn 15.000 võ sinh theo học võ cổ truyền Việt Nam, góp phần vun đắp thêm mối quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa hai nước. Chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ là dịp để hai nước thắt chặt hơn nữa tình hữu nghị truyền thống, sự gắn bó mật thiết giữa nhân dân hai nước, đồng thời góp phần tạo xung lực mới đẩy mạnh hợp tác trên các lĩnh vực đặc biệt là về kinh tế - thương mại; tăng cường các khuôn khổ cho hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực.
Bồ Đào Nha và Bulgaria đều là thành viên của EU nhưng quan hệ của ta với từng nước có những đặc thù riêng. Xin Thứ trưởng đánh giá về sự phát triển của quan hệ và tiềm năng hợp tác với hai nước này?
Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn: Việt Nam với Bulgaria và Bồ Đào Nha đều có quan hệ tốt đẹp. Năm 2015, chúng ta kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao với Bulgaria và 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao với Bồ Đào Nha. Bulgaria đã giúp đỡ Việt Nam nhiều trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ và xây dựng đất nước trước đây. Thời gian qua, hai nước tiếp tục có quan hệ chính trị mật thiết. Trong các năm gần đây, chúng ta đã lần lượt đón Chủ tịch Quốc hội, Tổng thống, Thủ tướng của bạn thăm Việt Nam. Lãnh đạo hai nước đã thống nhất thúc đẩy quan hệ hướng tới Đối tác chiến lược trong tương lai. Hợp tác song phương phát triển trên nhiều lĩnh vực, từ an ninh - quốc phòng tới giáo dục - đào tạo, từ thương mại - đầu tư đến khoa học - công nghệ, từ văn hóa - du lịch đến tư pháp... Hợp tác giữa các địa phương hai nước đang có những tiến triển tích cực.
Lãnh đạo và nhân dân Bồ Đào Nha từ trước đến nay vẫn luôn giữ tình cảm tốt đẹp với đất nước và nhân dân Việt Nam. Hai nước đã triển khai một số mảng hợp tác như về đào tạo tiếng Bồ Đào Nha, đào tạo sinh viên. Các hoạt động liên quan đến dịp 500 năm tiếp xúc đầu tiên giữa người Bồ Đào Nha và người Việt đang thu hút sự quan tâm của dư luận Bồ Đào Nha tới quan hệ hai nước. Tuy nhiên, trao đổi đoàn, tiếp xúc ở các cấp cũng như triển khai hợp tác giữa hai nước còn khiêm tốn. Chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tới Bồ Đào Nha lần này là chuyến thăm cấp cao đầu tiên giữa hai nước, chắc chắn sẽ tạo tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ quan hệ hợp tác song phương trong thời gian tới.
Trao đổi thương mại giữa Việt Nam và Bulgaria năm 2014 đạt 88 triệu USD, tăng 25% so với năm 2013 và các doanh nghiệp Bulgaria đang đầu tư vào một số dự án ở Việt Nam với tổng số vốn trên 40 triệu USD. Kim ngạch thương mại hai chiều giữa ta và Bồ Đào Nha tăng trưởng đều qua các năm gần đây, năm 2012 đạt 165 triệu USD, năm 2013 đạt 279 triệu USD và năm 2014 là 364 triệu USD; ta xuất sang Bồ Đào Nha cà phê, thủy sản, đồ gỗ, giày dép. Tuy nhiên xét về cơ bản, quan hệ kinh tế giữa cả hai nước với Việt Nam đều còn ở mức khiêm tốn, chưa thật sự tương xứng với tiềm năng và mong muốn của các bên.
Trong bối cảnh đó, thực hiện đa dạng hóa quan hệ kinh tế với bên ngoài, nhất là với các nền kinh tế mới nổi, Bulgaria và Bồ Đào Nha đều đang mong muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp Bulgaria đẩy mạnh liên doanh và hợp tác đầu tư với các đối tác Việt Nam. Các doanh nghiệp Bồ Đào Nha đang xúc tiến nhanh việc tìm hiểu cơ hội hợp tác, kinh doanh với Việt Nam. Từ năm 2013, lãnh đạo cấp cao ta và Bulgaria đã thỏa thuận xây dựng "Mô hình hợp tác kinh tế mới" nhằm phát huy lợi thế của mỗi nước, khai thác khả năng bổ sung cho nhau trong phát triển kinh tế. Giới kinh doanh Bồ Đào Nha đang "đặt hàng" về Việt Nam với Cơ quan xúc tiến thương mại và đầu tư nước này. Thủ tướng Bồ Đào Nha đã mời Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhân chuyến thăm cùng khai mạc Diễn đàn Kinh tế Biển được tổ chức trong khuôn khổ Tuần lễ Biển Lisbon.
Trên tinh thần đó, chuyến thăm lần này của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tới hai nước sẽ góp phần định hướng, triển khai hợp tác giữa ta với Bulgaria và Bồ Đào Nha, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ của cả hai nước đối với việc tăng cường quan hệ của ta với EU, nhất là thúc đẩy đàm phán và ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU. Về song phương, trọng tâm với Bulgaria là cụ thể hóa và tiếp tục triển khai mạnh mẽ các thỏa thuận về Mô hình hợp tác kinh tế mới. Với Bồ Đào Nha là xác định và đặt cơ sở cho các mối quan hệ hợp tác tiềm năng, trong đó có lĩnh vực kinh tế biển và một số lĩnh vực khác phù hợp với thế mạnh và ưu tiên của cả hai nước. Các cuộc hội đàm, trao đổi giữa Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng với lãnh đạo và cộng đồng doanh nghiệp hai nước Bulgaria, Bồ Đào Nha sẽ là những cơ hội để các bên bàn bạc những đề xuất cụ thể, nhằm mở ra những trang hợp tác mới hiệu quả và thiết thực.