Trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN 25 và các Cấp cao liên quan, ngày 13/11/2014 tại Nay-Pi-Tô, Mi-an-ma, tiếp tục diễn ra Hội nghị Cấp cao Đông Á lần thứ 9, Cấp cao ASEAN-Mỹ lần thứ 2, Cấp cao ASEAN – Trung Quốc lần thứ 17 và Cấp cao ASEAN+3 lần thứ 17. Nhân dịp này, các Nhà Lãnh đạo ASEAN đã có cuộc gặp với Hội đồng Tư vấn Kinh doanh ASEAN (ABAC). Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng dẫn đầu Đoàn Việt Nam tham dự và có các phát biểu quan trọng tại các Hội nghị nói trên (nội dung các bài phát biểu kèm theo).
Tại các Hội nghị, các Nhà Lãnh đạo ASEAN và Đối tác nhất trí tiếp tục tăng cường hơn nữa quan hệ hợp tác thông qua thực hiện hiện quả các chương trình hành động hiện có, gia tăng liên kết kinh tế và quan hệ thương mại đầu tư, kết nối, thu hẹp khoảng cách phát triển cũng như hợp tác ứng phó hữu hiệu với các thách thức đang nổi lên. Các đối tác khẳng định coi trọng quan hệ hợp tác với ASEAN, cam kết tiếp tục hỗ trợ ASEAN xây dựng Cộng đồng vào năm 2015 cũng như triển khai Tầm nhìn sau 2015, ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong tăng cường cấu trúc hợp tác khu vực đóng góp cho mục tiêu chung về hoà bình, an ninh và phát triển.
* Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS) lần thứ 9 khai mạc sáng nay là một trong những hội nghị quan trọng của năm Myanmar làm chủ tịch ASEAN, với sự tham dự của Lãnh đạo các nước ASEAN và các Đối tác Mỹ, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Úc và New Zealand. Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Ban-ki-mun và Chủ tịch Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) Ta-ke-hi-ko Na-kao được mời tham dự và phát biểu trong phần khai mạc với tư cách là khách mời của nước Chủ tịch.
Tại Hội nghị, các nước nhấn mạnh tầm quan trọng của Cấp cao Đông Á, diễn đàn của các nhà Lãnh đạo để thúc đẩy đối thoại và hợp tác về các lĩnh vực chiến lược, về chính trị, an ninh và phát triển ở khu vực; khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong hợp tác EAS và trong cấu trúc khu vực; tiếp tục tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực ưu tiên như năng lượng, tài chính, môi trường và quản lý thiên tai, giáo dục, bệnh dịch. Hội nghị cũng nhấn mạnh tính hiệu quả và chia sẻ việc cần phải tính đến các cơ chế thực hiện các quyết nghị của các nhà lãnh đạo EAS một cách thích hợp. Hội nghị đánh giá cao các tiến bộ trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế và liên kết, hội nhập khu vực, trong đó có việc đàm phán xây dựng Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Hội nghị cũng đánh giá cao sáng kiến do Việt Nam và Úc đồng bảo trợ về phòng chống sốt rét (APLMA) ở khu vực Châu Á-TBD.
Hướng tới kỷ niệm 10 năm thành lập EAS, Hội nghị đề cao các thành tựu quan trọng đã đạt được, đồng thời cần đề ra các định hướng nhằm làm hợp tác EAS hiệu quả và thiết thực hơn; tiếp tục khẳng định thúc đẩy những mục tiêu và giá trị cơ bản của EAS như đã được ghi trong Tuyên bố Kuala Lumpur năm 2005 và Tuyên bố Hà Nội 2010: là diễn đàn của các nhà lãnh đạo bàn về những vấn đề chiến lược, quan trọng có liên quan đến hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực; là một bộ phận cấu thành của cấu trúc khu vực Đông Á vì hòa bình, hợp tác và phát triển.
Cùng với việc ra Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị, Hội nghị lần này cũng đã thông qua Tuyên bố về chống buôn bán động, thực vật hoang dã; Tuyên bố về Quy trình Ứng phó nhanh thảm hoạ; Tuyên bố về Ứng phó khu vực đối với dịch bệnh Ebola; và Tuyên bố lên án các tổ chức khủng bố tại I-rắc và Xy-ria tăng cường sử dụng bạo lực và tàn ác.
* Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN-Hoa Kỳ lần thứ 2, các Nhà Lãnh đạo tập trung kiểm điểm những tiến triển trong quan hệ đối thoại ASEAN - Hoa Kỳ, đánh giá tích cực nhiều hoạt động hợp tác đang được triển khai hiệu quả trên các lĩnh vực hợp tác về chính trị, kinh tế, thương mại, đầu tư, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ.
Tại Hội nghị, hai bên đánh giá cao tiến triển tích cực và thực chất trong quan hệ hợp tác, tạo cơ sở hướng tới đối tác chiến lược ASEAN-Mỹ. Mỹ khẳng định tiếp tục hỗ trợ ASEAN về xây dựng Cộng đồng, kết nối, thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao năng lực; khẳng định tiếp tục tập trung nguồn lực triển khai KHHĐ giai đoạn 2011-2015. Mỹ cũng khẳng định chính sách gắn kết lâu dài với Đông Á và ASEAN; coi ASEAN là ưu tiên chiến lược và một trụ cột trong chính sách đối ngoại của Mỹ ở khu vực; coi trọng các khuôn khổ đa phương khu vực như ARF, EAS, ADMM+, APEC, TPP…, ủng hộ xây dựng cấu trúc khu vực với ASEAN đóng vai trò trung tâm; nhấn mạnh sự phụ thuộc lẫn nhau giữa ASEAN và Mỹ, mong muốn hai bên phối hợp có trách nhiệm trong các cơ chế hợp tác khu vực, giải quyết hiệu quả các thách thức. Mỹ coi trọng hợp tác Hạ nguồn Mê Công trong khuôn khổ Sáng kiến Hạ nguồn Sông Mê Công (LMI).
ASEAN hoan nghênh chính sách của Hoa Kỳ tiếp tục gắn kết với Châu Á-Thái Bình Dương nói chung và ASEAN nói riêng; đánh giá cao sự ủng hộ và hỗ trợ của Hoa Kỳ dành cho ASEAN trong nỗ lực xây dựng Cộng đồng và giữ vai trò chủ đạo ở khu vực. ASEAN mong muốn Mỹ tiếp tục hỗ trợ ASEAN xây dựng thành công Cộng đồng vào năm 2015, triển khai và dành ưu tiên cao cho tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại, và đầu tư. Việt Nam đánh giá cao hợp tác giữa Hoa Kỳ và các nước Mê Công trong hợp tác Hạ nguồn Mê Công trong khuôn khổ LMI.
Về kinh tế, hai bên cam kết tăng cường đối thoại về thương mại và đầu tư, tăng cường thực hiện Sáng kiến Gắn kết Kinh tế Mở rộng (E3) và Thỏa thuận Khung về Thương mại và Đầu tư (TIFA), là cơ sở tạo điều kiện thuận lợi cho ASEAN và Hoa Kỳ cùng các đối tác khác tiến hành đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Hội nghị cũng đã thông qua Tuyên bố chung ASEAN-Hoa Kỳ về hợp tác chống biến đổi khí hậu với mục đích tăng cường hợp tác hai bên bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu, cũng như đóng góp tích cực vào các nỗ lực toàn cầu về chống biến đổi khí hậu.
*Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 17, các nhà Lãnh đạo ASEAN và Trung Quốcđã khẳng định lại cam kết tăng cường hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược ASEAN-Trung Quốc. Các nhà Lãnh đạo hai bên hài lòng ghi nhận những kết quả quan trọng đạt được trong triển khai Kế hoạch hành động 2011-2015 triển khai quan hệ đối tác chiến lược ASEAN-Trung Quốc vì hòa bình và thịnh vượng, nhất là những thành tựu trên tất cả 11 lĩnh vực ưu tiên, bao gồm nông nghiệp, công nghệ thông tin và truyền thông, phát triển nguồn nhân lực, đầu tư, phát triển đồng lưu vực sông Mê Công, giao thông, năng lượng, văn hóa, du lịch, y tế công cộng và môi trường.
Các nhà Lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc hoan nghênh những tiến triển hợp tác và thảo luận thực chất về sáng kiến và đề xuất của Trung Quốc trong khuôn khổ 2+7, theo đó nhất trí làm sâu sắc hơn nữa hợp tác hiện có và mở rộng các lĩnh vực hợp tác trong khuôn khổ nói trên.Hai bên ghi nhận những bước phát triển kinh tế nhanh chóng trong năm qua, và đề nghị tiếp tục chú trọng hơn nữa hợp tác trên các lĩnh vực trọng tâm, thực hiện hiệu quả các cam kết trong khuôn khổ Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA), phấn đấu đạt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại lên 500 tỷ USD năm 2015. ASEAN đánh giá cao việc ASEAN và Trung Quốc cùng với các đối tác khác thúc đẩy đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).
*Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN+3 lần thứ 17, Lãnh đạo các nước ASEAN và ba nước Đối tác Đông Bắc Á (Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc) hoan nghênh và đánh giá cao hiệu quả hợp tác ASEAN+3 thời gian qua, và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường và mở rộng hơn nữa quan hệ đối tác ASEAN+3 vì hòa bỉnh, thịnh vượng ở khu vực, hướng tới mục tiêu xây dựng một cộng đồng Đông Á trong tương lai, trong đó ASEAN đóng vai trò trung tâm của cấu trúc khu vực.Để đạt được mục tiêu đó, các nước nhấn mạnh mục tiêu trước mắt là thực hiện hiệu quả Kế hoạch công tác ASEAN+3 giai đoạn 2013-2017, và đẩy mạnh nghiên cứu triển khai các khuyến nghị của Nhóm tầm nhìn Đông Á II (EAVG-II) trên các lĩnh vực của hợp tác chính trị-an ninh, kinh tế và văn hóa xã hội.
Các nhà Lãnh đạo các nước ASEAN+3 tái khẳng định cam kết ứng phó với các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đang nổi lên, và nhấn mạnh sự cần thiết phải thúc đẩy tuân thủ các giá trị và chuẩn mực chung, các nguyên tắc luật pháp. Lãnh đạo các nước ASEAN+3 nhất trí tiếp tục đẩy mạnh ưu tiên thực hiện các chương trình hợp tác đã thỏa thuận, nhất là trong các lĩnh vực kinh tế-thương mại, đầu tư và tài chính,duy trì đà phát triển kinh tế ngày một tăng trong khu vực, đồng thời thúc đẩy phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hướng tới sớm hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (RCEP), tăng cường hợp kinh tế vĩ mô, bảo đảm cân bằng giữa an ninh năng lượng với phát triển kinh tế và bảovệ môi trường; bảo đảm an ninh lương thực, ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý thiên tai, dịch bệnh; đồng thời tiếp tục tăng cường hợp tác giáo dục, phòng chống dịch bệnh xuyên biên giới, tăng cường kết nối, hợp tác du lịch, dịch vụ công, hợp tác thông tin và truyền thông, hợp tác khoa học công nghệ, và thúc đẩy giao lưu nhân dân…
* Về vấn đề Biển Đông, tại các Hội nghị, các nước nhấn mạnh việc bảo đảm hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn hànghải và hàng không; tuân thủ luật pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, không sử dụng hay đe dọa sử dụng vũ lực; thực hiện đầy đủ và nghiêm túc Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), nhất là thực hiện Điều 5 của DOC về kiềm chế, không có hành động làm phức tạp thêm, mở rộng hoặc gia tăng căng thẳng, và xúc tiến thương lượng thực chất để sớm đạt được Bộ Quy tắc Ứng xử (COC).
*Chiều cùng ngày, các nhà Lãnh đạo ASEAN đã có cuộc gặp với Hội đồng tư vấn kinh doanh ASEAN (ABAC) nhằm đối thoại và trao đổi về các biện pháp nâng cao đóng góp của ABAC trong việc giúp ASEAN hoạch định chính sách, thúc đẩy xây dựng Cộng đồng ASEAN và liên kết khu vực.
*Kết thúc các Hội nghị Cấp cao, chiều ngày 13/11/2014 đã diễn ra Lễ bế mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 25 và các Cấp cao giữa ASEAN với Đối tác. Tại buổi lễ, nước Chủ tịch ASEAN năm 2014, Mi-an-ma, đã chuyển giao cương vị Chủ tịch ASEAN 2015 cho Ma-lai-xi-a. Phát biểu tiếp nhận vai trò nước Chủ tịch ASEAN 2015, Thủ tướng Malaysia Najib Razak khẳng định Malaysia sẽ tiếp tục phối hợp cùng các nước ASEAN thúc đẩy các mục tiêu, trọng tâm và ưu tiên của ASEAN trong năm 2015, nhất là chuẩn bị cho Cộng đồng ASEAN ra đời vào ngày 31/12/2015./.