Mối quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai nước Việt Nam – LB Nga đã có từ rất lâu, từ thời kỳ nước Nga Sa hoàng ở nửa cuối thế kỷ 19, nhiều năm trước Cách mạng Tháng Mười Nga.
Nhân dân Việt Nam từ lâu đã có tình cảm yêu quý và gắn bó với nhân dân Nga. Chúng ta đều biết rằng Việt Nam và LB Nga có mối quan hệ hữu nghị truyền thống từ hơn nửa thế kỷ nay và mốc của nó được chính thức xác nhận vào ngày 30-1-1950. Thế nhưng thực ra quan hệ giữa hai nước đã có từ trước đó rất lâu, từ thời kỳ nước Nga Sa hoàng ở nửa cuối thế kỷ 19, nhiều năm trước Cách mạng Tháng Mười Nga.
Qua Quốc tế Cộng sản với vai trò tích cực của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, các tổ chức yêu nước và cách mạng Việt Nam đã đặt những viên gạch đầu tiên cho quan hệ Việt Nam và Liên Xô. Trong thời gian từ những năm 20 đến 30 của thế kỷ 20, có tới 47 nhà cách mạng Việt Nam theo học và tốt nghiệp Ðại học Phương Ðông Moscow. Phần lớn trong số họ đã trở thành nòng cốt và những người lãnh đạo xuất sắc của cách mạng Việt Nam.
Ðầu năm 1950, trong khi nhà nước non trẻ của chúng ta đang gặp muôn vàn khó khăn, bị các thế lực thù địch bao vây, cô lập từ nhiều phía, Liên Xô và nhiều nước xã hội chủ nghĩa khác đã chính thức công nhận, thiết lập quan hệ ngoại giao với nước ta, mở ra giai đoạn mới trong phát triển đất nước, khẳng định vai trò và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Suốt trong những năm 50 đến 80 của thế kỷ trước, quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Liên Xô không ngừng được củng cố và phát triển. Cùng với việc ký kết "Hiệp định kinh tế thương mại" (năm 1955) và "Hiệp định trao đổi văn hóa song phương" (năm 1957), quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa hai nước phát triển mạnh và rất hiệu quả, đặc biệt là quan hệ hữu nghị nhân dân.
Tiếp sau việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Liên Xô ngày 30-1-1950, ngày 23-5-1950, Hội Hữu nghị Việt-Xô đã được thành lập, góp phần thắt chặt mối quan hệ đồng chí anh em giữa nhân dân hai nước. Trước đó, tại Liên Xô, Hội Hữu nghị Xô-Việt cũng được thành lập nhằm thống nhất các hoạt động hữu nghị, ủng hộ và đoàn kết của các tầng lớp nhân dân Liên Xô đối với nhân dân ta trong hai cuộc kháng chiến trước đây và xây dựng hòa bình sau này.
Cùng với đà phát triển của cách mạng Việt Nam và sự gia tăng của quan hệ hợp tác về mọi mặt giữa Liên Xô và Việt Nam là sự giúp đỡ khẳng khái, vô tư và chí tình của các dân tộc trong Liên bang Xô-viết dành cho nhân dân ta trong hơn nửa thế kỷ qua. Trên đất nước Việt Nam, nhiều công trình đồ sộ như nhiệt điện Phả Lại, Uông Bí, Thủy điện Hòa Bình, Trị An, Yaly, cầu Thăng Long, Cung Văn hóa hữu nghị Việt-Xô, tổ hợp khai thác dầu khí Vietsovpetro... đã được xây dựng, mang lại hiệu quả to lớn cho nền kinh tế quốc dân; hàng chục nghìn tấn gạo, bột mì, thuốc men, đường, sữa, các nhu yếu phẩm... đã được các bạn Liên Xô đưa đến; hàng chục nghìn người Việt Nam đã được đào tạo tại Liên Xô và đang cống hiến hết mình cho công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước.
Nhân dân Việt Nam luôn luôn ghi nhớ những điều này, cảm ơn những người bạn Nga, Ukraine, Belarus, Uzbekistan... đã tổ chức nhiều cuộc tuần hành biểu dương lực lượng, kêu gọi cộng đồng quốc tế ủng hộ, giúp đỡ Việt Nam, đòi đế quốc Mỹ ngừng ngay cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Với phần lớn người dân Việt Nam, Liên Xô là một từ đồng nghĩa với tình cảm anh em chân thành gắn bó. Nhiều người coi Liên Xô như Tổ quốc thứ hai của mình.
Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, quan hệ giữa Việt Nam với Liên Xô chuyển thành mối quan hệ với Nga và các nước cộng hòa thuộc Liên Xô trước đây. Với việc hai nước ký "Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ LB Nga và CHXHCN Việt Nam" (năm 1994) và "Tuyên bố chung giữa hai Chính phủ về thúc đẩy hợp tác kinh tế-thương mại và khoa học" (năm 1997), quan hệ hai nước ngày càng khởi sắc, nhất là sau chuyến thăm Việt Nam lần đầu của Tổng thống Nga V.Pu-tin năm 2001. Từ đó đến nay, lãnh đạo hai nước đã có nhiều chuyến thăm lẫn nhau, nhất trí cùng nhau nâng quan hệ hai nước lên tầm đối tác chiến lược.
Ðảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi trọng tăng cường quan hệ hợp tác toàn diện trên quy mô lớn với LB Nga, coi LB Nga là nước bạn hữu nghị truyền thống và đối tác chiến lược của Việt Nam. Quan hệ này không ngừng được tăng cường và phát triển. Kim ngạch thương mại song phương từ chỗ chỉ đạt khoảng 350-400 triệu USD vào giữa những năm 90 của thế kỷ trước, đã lên tới hơn một tỷ USD năm 2005, trung bình tăng 15%/năm và tương lai hứa hẹn sẽ phát triển tương xứng tiềm năng của hai nước. Hợp tác song phương trong các lĩnh vực dầu khí, năng lượng, đầu tư, khoa học - kỹ thuật, giáo dục - đào tạo, văn hóa - du lịch ngày càng mở rộng và phát triển. LB Nga hiện có 52 dự án đầu tư vào Việt Nam với tổng số vốn đầu tư khoảng 299 triệu USD, đứng thứ 24/78 nước và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Nga vẫn là một trong những nước góp phần đào tạo nguồn nhân lực quan trọng cho Việt Nam. Các hoạt động giao lưu văn hóa thông qua việc thường xuyên tổ chức "Những ngày văn hóa" làm tăng thêm sự hiểu biết giữa hai dân tộc. Việt Nam đang là điểm đến hấp dẫn của nhiều du khách Nga.
Ðáp ứng yêu cầu của tình hình mới và nguyện vọng của những người Việt Nam yêu quý, gắn bó với nước Nga, Hội Hữu nghị Việt Nam-LB Nga đã được thành lập ngày 19-12-1994. Từ khi thành lập đến nay, Hội Hữu nghị Việt Nam-LB Nga không ngừng phát triển cả về số lượng hội viên đến quy mô hoạt động, đóng góp tích cực và hiệu quả vào việc củng cố và phát triển quan hệ hữu nghị hợp tác truyền thống Việt-Nga.
Hội đã đề ra chương trình hoạt động theo tinh thần đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức hoạt động phù hợp quan hệ hữu nghị hợp tác Việt Nam-LB Nga trong tình hình hiện nay. Theo đó, Hội chú trọng hình thành và phát triển qua kênh của Hội quan hệ hợp tác song phương về kinh tế thương mại, giáo dục - đào tạo, văn hóa - du lịch, v.v. trên cơ sở hai bên cùng có lợi. Ðến nay nhiều địa phương, tỉnh, thành phố của hai nước đã có quan hệ hợp tác trực tiếp với nhau.
Với sự hỗ trợ về mặt thông tin của Hội, nhiều địa phương và các doanh nghiệp Nga đang tích cực triển khai hoạt động tìm kiếm các đối tác Việt Nam để hợp tác về trao đổi nhân công trong lĩnh vực xây dựng, giáo dục - đào tạo và đặc biệt là trao đổi các ngày văn hóa giữa các địa phương của hai nước.
Hội Hữu nghị Việt Nam-LB Nga còn triển khai nhiều hoạt động thiết thực như trao đổi các đoàn thiếu nhi và trẻ em của hai nước thăm và nghỉ hè tại mỗi nước, mời các đoàn nghệ sĩ của Nga sang thăm và biểu diễn nghệ thuật vì hòa bình tại Việt Nam. Ðây là một trong những hoạt động có ý nghĩa to lớn, đóng góp tích cực vào việc chuyển giao bó đuốc của tình hữu nghị Việt Nam-LB Nga cho thế hệ sau.
Từ năm 1995 đến nay, cùng với Hiệp hội những người Việt Nam đã được đào tạo tại Liên Xô trước đây (Vinacorvuz), Hội làm nòng cốt tổ chức thành công mười cuộc gặp những người Việt Nam đã học tập, công tác tại Nga và Liên Xô. Mỗi cuộc gặp thu hút khoảng hai nghìn người tham dự. Ðặc biệt cuộc gặp lần thứ VI năm 2001 đã vinh dự được đón Tổng thống Nga V.Putin tham dự.
KỶ niệm 90 năm Cách mạng Tháng Mười Nga, ngoài các hoạt động do Hội Hữu nghị Việt Nam - LB Nga triển khai tại nhiều địa phương trên toàn quốc, đáp ứng nguyện vọng của đông đảo hội viên và những người Việt Nam yêu quý và gắn bó với nước Nga, Hội đã tích cực phối hợp Ðài Truyền hình Việt Nam tổ chức chương trình giao lưu ca nhạc mang tên "Ðêm hội Việt-Nga" vào tối 7-11. Ðây không chỉ là chương trình nói về quan hệ hợp tác Việt-Nga mà còn là dịp tôn vinh tình hữu nghị đặc biệt của nhân dân hai nước, một tình cảm gắn bó bền chặt giữa hai dân tộc, một tình cảm đã và đang góp phần tạo điều kiện để hai nước thực hiện thắng lợi những cải cách về kinh tế-xã hội ở mỗi nước cũng như củng cố hòa bình, ổn định và phồn vinh tại nước mình và trong khu vực.
GS, TSKH Ðào Trọng Thi
Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - LB Nga